„Polskie” taksony – przyczynek do dziejów nomenklatury botanicznej
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.07.2025
Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 2, s. 31-53
https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.21653Autorzy
‘Polish’ Taxa – A Contribution to the History of Botanical Nomenclature
The scientific Latin names of plants, fungi and algae have different origins. The subject of this work is toponyms related to the geography of Poland or Polish lands, broadly defined. Based on database searches for names of plants, fungi and algae, a set of 503 taxonomic names was obtained, containing 68 different toponyms. Most of them were derived from a variation of the word(s) ‘Poland’ – 125, followed by the ‘Tatra Mountains’ – 74, and the ‘Carpathians’ – 40. The oldest of the ‘Polish’ toponyms were already included in the first edition of Species plantarum by Carl Linnaeus. These were Ranunculus cassubicus, Trifolium melilotus-polonica and Vicia cassubica and, in the second edition, Triticum polonicum. These toponyms have their roots in pre-Linnean times. Over the past 270 years, we can see a characteristic sequence in creating such names. First, until 1883, they were given only to plants, and since 1802 – to bryophytes. At least 246 toponymic names were created. Then, 207 names were created for algae and 12 for fossil algae. And finally, for fungi (including lichens and slime molds) 29 have been created since 1889. For paleospecies – 11. In the second half of the 19th c. and the period before World War II, the names of plants and other organisms were much more often derived from the toponym ‘Poland’. It can be assumed that this was the result of the political situation at that time. During the Partition era, botanists sought to express their patriotism, and after the reestablishment of the Polish state, they demonstrated their joy at regaining independence. Historical analysis of toponyms revealed non-scientific factors that have influenced toponymy for nearly 270 years.
Berchtold F. von, Seidl W.B., Opiz P.M., Fieber F.X., Pfund J., Oekonomisch-technische Flora Böhmens […], vol. 1, Prag 1836.
Besser W.S.J.G., Primitiae florae Galiciae Austriacae utriusque […], vol. 1–2, Viennae 1809.
Błoński F., Fungi polonici novi, “Hedwigia” 1889, vol. 28, no. 1–6, p. 280–282.
Breyne J., Prodromi fasciculi rariorum plantarum primus et secundus, quondam separatim, nunc nova hac editione multum desiderata coniunctim editi, notulisque illustrati […] Gedani 1739.
de Candolle A.P., Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis […], vol. 4, Parisii 1830.
Dietrich F.G., Nachtrag zum vollständigen Lexicon der Gärtnerei und Botanik […], vol. 3, Weimar 1817.
Eichwald E., Naturhistorische Skizze von Lithauen, Volhynien und Podolien in geognostisch-mineralogischer, botanischer und zoologischer Hinsicht, Wilna 1830.
Gilibert J.E., Histoire des Plantes d’Europe […], vol. 1, Lyon 1798.
Gorski S.B., Icones Potamogetonum, Characearum, Cyperacearum et Graminearum novas vel minus cognitas species Lithuaniae illustrantes, Berlin 1849.
Herbich F., Additamenta ad floram Galiciae, Leopoli, Stanislavoviae et Tarnoviae 1831.
Herbich F., Selectus plantarum rariorum Galiciae et Bucovinae, Czernovicii 1836.
Humboldt A. von, Bonpland A., Ideen zu einer Geographie der Pflanzen […], Tübingen, Paris 1807.
Jacquin N.J., Hortus botanicus vindobonensis, seu plantarum rariorum quae in horto botanico vindobonens […], vol. 1, Vindobonae 1770.
Kuntze O., Revisio generum plantarum: vascularium omnium atque cellularium multarum secundum leges nomeclaturae internationales cum enumeratione plantarum exoticarum in itinere mundi collectarum […], Leipzig 1891.
Linnaeus C., Species plantarum […], vol. 1–2, Holmiae 1753.
Linnaeus C., Species plantarum […], 2nd ed., Holmiae 1762.
Linnaeus C., Species plantarum […], 4th ed., ed. by C.L. Willdenow, vol. 2, Berolini 1799.
Linnaeus C., Species plantarum […], 4th ed., ed. by C.L. Willdenow, vol. 3, Berolini 1800.
Linnaeus C., Species plantarum […], 4th ed., ed. by C.L. Willdenow, vol. 4, part 1, Berolini 1805.
Linnaeus C., Species plantarum […], 4th ed., ed. by C.L. Willdenow, vol. 4, part 2, Berolini 1806.
Morison R., Plantarum historiae universalis Oxoniensis pars tertia […], Oxonii 1699.
Nyman C.F., Conspectus florae Europaeae […], Örebro 1878–1882.
Pallas P.S., Reise durch Verschiedene Provinzen des Russischen Reichs, vol. 3, part 2, St. Petersburg 1776.
Persoon C.H., Synopsis plantarum: seu Enchiridium botanicum, complectens enumerationem systematicam specierum hucusque cognitarum, vol. 2, Parisiis Lutetiorum 1807.
Plukenet L., Almagestum botanicum sive Phytographiae Pluc’netianae onomasticon methodo synthetica digestum […], Londini 1696.
Plukenet L., Phytographia sive Stirpium illustriorum & minus cognitarum icones tabulis aeneis, summa diligentiâ elaboratś, pars tertia, Londini 1692.
Pol G., Głąbiki krakowskie, “Ogrodnik Polski” 1904, vol. 26, no. 17, p. 396–398.
Raciborski M., Flora kopalna ogniotrwałych glinek Krakowskich. Część 1. Rodniowce (Archaegoniatae), “Pamiętnik Akademii Umiejętności w Krakowie. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy” 1894, vol. 18, p. 143–243.
Raciborski M., Nowe desmidyje, “Pamiętnik Akademii Umiejętności w Krakowie. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy” 1890, vol. 17, p. 73–113.
Raciborski M., O niektórych skamieniałych drzewach okolicy Krakowa, “Sprawozdanie Komisyi Fizyjograficznej” 1889, vol. 23, p. 170–181.
Rehman A., Diagnosen der in Galizien und in der Bukowina bisher beobachteten Hieracien, “Oesterreichische Botanische Zeitschrift” 1873, vol. 23, p. 81–92, 105–113, 146–155, 182–188, 210–219.
Rostafiński J., Sphaerogonium nowy rodzaj wodorostów sinych. Monografija, “Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności” 1883, vol. 10, p. 280–305.
Sawiczewski F., Wiadomość o Łoczydze w ogólności a w szczególności o łoczydze krakowskiej, “Rocznik Wydziału lekarskiego w Uniwersytecie Jagiellońskim” 1840, vol. 3, part 2, p. 49–66.
Simm K., Hacquetia epipactis w okolicy Cieszyna, “Ochrona Przyrody” 1924, vol. 4, p. 98–100.
Wahlenberg G., Flora Carpatorum principalium […], Göttingen 1814.
Weston R., Botanicus universalis et hortulanus; exhibens descriptiones specierum et varietatum arborum, fruticum, herbarum, florum & fructuum […], vol. 1, Londini 1770.
Willdenow C.L., Enumeratio plantarum horti regii berolinensis: continens descriptiones omnium vegetabilium in horto dicto cultorum: Supplementum, Berolini 1814.
Asberg M., Stearn W., Linnaeus’s Öland and Gotland Journey 1741, “Biological Journal of the Linnean Society” 1973, vol. 5, no. 1, p. 1–107, https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.1973.tb00700.x.
Bortnikov F.M., Bortnikova N.A., Antonov E.A., Wawelia amyloasca, sp. nov., – The Only Species of Wawelia (Xylariaceae) Discovered in the Field, “Sydowia” 2023, vol. 76, p. 45–61, DOI 10.12905/0380.sydowia76-2024-0045.
Drozdowicz A., O małym grzybie z królewską nazwą, “Alma Mater – miesięcznik Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2013, special issue no. 158, p. 146.
Dayrat B., Celebrating 250 Dynamic Years of Nomenclatural Debates, [in:] Systema Naturae 250. The Linnean Ark, ed. by A. Polaszek, London, New York 2010, p. 186–240, DOI 10.1201/ebk1420095012-21.
Grisebach A., Commentation de Distributione hieracii generis per Europam geographica. Sectio prior. Revisio specierum hieracii, in Europa sponte crescentium, “Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen” 1853, vol. 5, p. 83–160.
Gumińska B., Repeated Findings of the Fungus Wawelia regia Namysł. in Cracow, “Bulletin de L’Academie Polonaise des Sciences, Classe II, Série des Sciences Biologiques” 1957, vol. 5, no. 10, p. 347–348.
Gumińska B., Wawelia – historia i nowe odkrycia. Wawelia – The History and a Current News, “Wiadomości Botaniczne” 2000, vol. 44, no. 3–4, p. 23–25.
International Code of Nomenclature for Algae, Fungi, and Plants (Shenzhen Code) Adopted by the Nineteenth International Botanical Congress Shenzhen, China, July 2017, ed. by N.J. Turland, J.H.Wiersema, F.R. Barrie, W. Greuter, D.L. Hawksworth, P.S. Herendeen, S. Knapp, W.-H. Kusber, D.-Z. Li, K. Marhold, T.W. May, J. McNeill, A.M. Monro, J. Prado, M.J. Price, G.F. Smith, Glashütten 2018 (Regnum Vegetabile, vol. 159), https://doi.org/10.12705/Code.2018.
Jentys-Szaferowa J., Badania systematyczno-doświadczalne nad Betula oycoviensis Besser, “Rocznik Dendrologiczny” 1967, vol. 21, p. 5–56.
Köhler P., Besser Willibald (właśc. Willibald Suibert Joseph Gottlieb), [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 37.
Köhler P. Bibliografia botaniki w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1818–1952–2000). Bibliography of Botany at the Academic Society of Cracow, Academy of Sciences and Letters and the Polish Academy of Sciences and Letters (1818–1952–2000), Kraków 2004.
Köhler P., Błocki Bronisław, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 47–48.
Köhler P., Błoński Franciszek Ksawery, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 48.
Köhler P., Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności. Botany at the Academic Society of Cracow, Academy of Sciences and Letters and the Polish Academy of Sciences and Letters (1815–1952), Kraków 2002 (Studia i materiały do dziejów Polskiej Akademii Umiejętności, vol. 2).
Köhler P., Breyne (Breyn, Breynius) Jakob (Jakub), [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 62–63.
Köhler P., Eichler Bogumir, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 148.
Köhler P., Gilibert Jean Emmanuel, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 185.
Köhler P., Górski (Gorski) Stanisław Batys, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 201–202.
Köhler P., Gutwiński Roman, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 215.
Köhler P., Hacquet Baltazar (Belsazar), [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 219.
Köhler P., Herbich Franz (Franciszek), [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 230.
Köhler P., Namysłowski Bolesław Jan, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 483–484.
Köhler P., O łacińskich nazwach rodzajów i gatunków roślin, “Wszechświat” 1997, vol. 98, no. 10, p. 239–241.
Köhler P., Pierwsza polska wyprawa polarna [The First Polish Polar Expedition], “Quarterly Journal of the History of Science and Technology” 2013, vol. 58, no. 4, p. 43–59.
Köhler P., Sawiczewski Florian, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 613.
Köhler P., Wojewoda Władysław, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 802–803.
Köhler P., Wołoszyńska Jadwiga, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 809–810.
Mägdefrau K., Historia botaniki, życie i dokonania wielkich badaczy, transl. by M. Mularczyk, Wrocław 2004 (Prace Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, vol. 7, issue 1).
Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M., Vascular Plants of Poland. An Annotated Checklist. Rośliny naczyniowe Polski. Adnotowany wykaz gatunków, Kraków 2020.
Namysłowski B., Sur la structure et le développement de Wawelia regia nov. subfam. gen. sp., “Bulletin International de l’Académie des Sciences de Cracovie, Classe des Sciences athématiques et Naturelles. Anzeiger der Akademie der Wissenschaften in Krakau, Mathematisch-Naturwissenschaftliche Klasse” 1908, no. 7, p. 597–603.
Nowosad A., Simm Kazimierz, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 635.
Ostrowska U., Koncepcje wartości patriotyzmu na tle historycznym, “Filozofia edukacji. Rozprawy” 2019, vol. 1, no. 1, p. 33–56.
Pękacka-Falkowska K., Jacob Breyne, jego przyjaciele i rośliny. Uwagi na marginesie Breyne’owskich exsiccatae z kolekcji Jamesa Petivera, “Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2022 vol. 70, no. 3, p. 287–331, https://doi.org/10.23858/khkm70.2022.3.002.
Wojewoda W., Mikologia w twórczości naukowej Mariana Raciborskiego. Mycology in the Scientific Output of Marian Raciborski, [in] Marian Raciborski. Stadia nad życiem i działalnością naukową, ed. by J. Kornaś, Warszawa, Kraków 1986, p. 59–78.
Wojewoda W., Problem pochodzenia grzyba Wawelia regia Namysłowski, “Wiadomości Botaniczne” 1983, vol. 27, no. 4, p. 249–252.
Wunschmann E., Grisebach August, [in:] Allgemeine Deutsche Biographie, vol. 49, Leipzig 1904, p. 551–554.
Zemanek A., Raciborski Marian, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 564–566.
Zemanek A., Rehman (Rehmann) Jan Antoni, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 572–574.
Zemanek A., Rostafiński Józef Tomasz, [in:] Słownik Biograficzny Polskich Botaników, ed. by P. Köhler, Kraków 2024, p. 588–590.
AlgaeBase, www.algaebase.org [accessed 23.06.2024].
Catalogue of Life, www.catalogueoflife.org [accessed 23.06.2024].
EPPO Global Database, www.gd.eppo.int/taxon/TRZPO [accessed 6.04.2024].
Index Nominum Algarum, www.ucjeps.berkeley.edu/ina [accessed 24.06.2024].
Kew Royal Botanic Gardes: Plants of the World Online, www.powo.science.kew.org [accessed 23.06.2024].
Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M., Vascular Plants of Poland. A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski, www.bomax.botany.pl/ib-db/check/ [accessed 23.06.2024].
Mycobank Database. Fungal database, Nomenclature & Species Banks, www.mycobank.org [accessed 23.06.2024].
Polska Bibliografia Fykologiczna, www.bomax.botany.pl/ib-db/biblia [accessed 23.06.2024].
Tropicos.org. Missouri Botanical Garden, www.tropicos.org [accessed 24.06.2024].
WFO The World Flora online, www.worldfloraonline.org [accessed 23.06.2024].
Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 2, s. 31-53
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 02.07.2025
Otrzymano: 11.07.2024
Zaakceptowano: 03.02.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
AngielskiLiczba wyświetleń: 660
Liczba pobrań: 606
