FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

O wartości naukowej wydawnictwa źródłowego Lucjana Siemieńskiego „Dziennik prywatny Stanisława Augusta”

Data publikacji: 15.12.2025

Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 9-28

https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22771

Autorzy

Jakub Bajer
Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-8845-7472 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

O wartości naukowej wydawnictwa źródłowego Lucjana Siemieńskiego „Dziennik prywatny Stanisława Augusta”

Abstrakt

This study addresses an issue in the history of historiography, known as the ‘dispute over Stanislaus Augustus’. In 1862, a French-language edition of the diary of the last king of Poland, covering the period of his imprisonment in Russia from 1797 to 1798, was published in Leipzig. In the same year, a Polish edition appeared in Krakow, translated by the Romantic poet Lucjan Siemieński. In his literary translation from French into Polish, the writer-publisher added an emotional ‘historical account’ by the author, which was not present in the original version, offering an evaluative assessment of Stanislaus Augustus in the final years of his life. Written in a moralizing tone and riddled with personal biases, this addition significantly compromised the scientific value of the Polish edition of the diary.This study addresses an issue in the history of historiography, known as the ‘dispute over Stanislaus Augustus’. In 1862, a French-language edition of the diary of the last king of Poland, covering the period of his imprisonment in Russia from 1797 to 1798, was published in Leipzig. In the same year, a Polish edition appeared in Krakow, translated by the Romantic poet Lucjan Siemieński. In his literary translation from French into Polish, the writer-publisher added an emotional ‘historical account’ by the author, which was not present in the original version, offering an evaluative assessment of Stanislaus Augustus in the final years of his life. Written in a moralizing tone and riddled with personal biases, this addition significantly compromised the scientific value of the Polish edition of the diary.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła

Drugi rozbiór Polski z pamiętników Sieversa. Pamiętniki z XVIII wieku, Poznań 1865.

Ein russischer Staatsmann: des Grafen Jakob Johann Sievers Denkwürdigkeiten zur Geschichte Russlands, t. 3, wyd. K.L. Blum, Leipzig, Heidelberg 1858.

Journal privé du roi Stanislas-Auguste pendant son voyage en Russie pour le couronnement de l’empereur Paul Ier. Suivi d’une relation de ses funérailles depuis le 12 février jusqu’au 8 mars 1798, Leipzig 1862.

Karpiński F., Pamiętniki, wyd. J. Moraczewski, Poznań 1844.

Kitowicz J., Pamiętniki, czyli Historia polska, Warszawa 1971.

Korespondencja Stanisława Augusta z Katarzyną II i jej najbliższymi współpracownikami (1764–1795), oprac. Z. Zielińska, tłum. K. Zaleska, t. 1–2, Warszawa 2022.

Listy Fryderyka Bacciarellego do króla Stanisława Augusta 1797–1798. Lettres de Frédéric Bacciarelli au roi Stanislas-Auguste 1797–1798, oprac. A. Chiron-Mrozowska, tłum. M. Goreń, Warszawa 2023.

Listy Hugona Kołłątaja pisane z emigracyji w r. 1792, 1793 i 1794, zebrał L. Siemieński, t. 1–2, [w:] Pamiętniki z Ośmnastego Wieku, t. 12, Poznań 1872.

Listy Stanisława Augusta do pani Geoffrin od roku 1764 do roku 1777, wyd. i objaśnienia L. Siemieński, Kraków 1876.

Listy Tadeusza Kościuszki do jenerała Mokronowskiego i innych osób pisane, oprac. i wstępem Ł. Siemieński, Lwów 1877.

Mémoires secrets et inédits de Stanislas Auguste, comte Poniatowski, dernier roi de Pologne, relatifs à ses rapports intimes avec l’impératrice Catherine II et à son avènement au trône, Leipzig 1862.

Ostatni rok życia króla Stanisława Augusta, czyli dziennik prywatny opisujący jego pobyt w Rosyji, objaśnienia i wstęp L. Siemieński, Kraków 1862.

Pamiętnik Jana Sagatyńskiego, byłego pazia króla Stanisława Poniatowskiego, Poznań 1845.

Pamiętniki króla Stanisława Augusta. Antologia, tłum. W. Brzozowski, red. M. Dębowski, Warszawa 2013.

Pamiętniki Stanisława Augusta Poniatowskiego, wyd. B. Zaleski, Drezno 1870.

Sievers J.J., Jak doprowadziłem do drugiego rozbioru Polski, oprac. B. Grochulska, P. Ugniewski, Warszawa 1992.

Stanislas-Auguste, Mémoires, wyd. A. Grześkowiak-Krwawicz, D. Triaire, Paris 2012.

Stanisława Kosmowskiego Pamiętniki z końca osiemnastego wieku, Poznań 1860.

Żywot i pamiętniki Stanisława hr. Nałęcz Małachowskiego, wyd. L. Siemieński, Kraków 1853.

Literatura przedmiotu

Bajer J., Szwajcarski uczony o rozbiorach Polski. Wokół wydawnictwa źródłowego Eugène’a Mottaza i jego polskiej edycji, „Analecta. Studia i materiały z dziejów nauki” 2024, r. 23, nr 2, s. 87–124.

Bykowski P.J., Dwór królewski w Grodnie. Epizod biograficzny (1795–1797), Warszawa 1884.

Czajkowska A., Szlachcic w salonie. „Wieczory” w literaturze XIX i XX wieku wobec romantycznej gawędy, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2014, r. 7 (49) s. 261–280.

Dembiński B., Polska na przełomie, Warszawa 1913.

Dygdała J., U początków „czarnej legendy” czasów saskich, „Czasy nowożytne. Periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym” 2010, t. 23, s. 63–84.

Fabre J., Stanislas-Auguste Poniatowski et l’Europe des Lumières. Étude de cosmopolitisme, Paris 1952 (wydanie polskie: Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł, t. 1–2, tłum. J.M. Kłoczowski, red. naukowa P. Skowroński, Warszawa 2022).

Ferrand A., Histoire des trois démembrements de la Pologne pour faire suite à l’histoire de l’anarchie de Pologne par Rulhière, t. 1–4, Paris 1820.

Grześkowiak-Krwawicz A., U początków czarnej i białej legendy Stanisława Augusta, „Wiek Oświecenia” 1999, t. 15, s. 165–183.

Kalinka W., Ostatnie lata panowania Stanisława Augusta: dokumenta do historyji drugiego i trzeciego podziału, t. 1–2, Poznań 1866.

Kalinka W., Sejm Czteroletni, t. 1, Kraków 1895.

Kądziela F., Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792–1793, Warszawa 1993.

Kiślak E., Siemieński (Siemiński) Lucjan Hipolit, PSB t. 37, s. 23–28.

Komarzewski J., Coup d’oeil rapide sur les causes réelles de la décadence de la Pologne, Paris 1807.

Kostkiewiczowa T., Pamiętniki Stanisława Augusta na nowo odkryte, Warszawa 2015.

Michalski J., Historiografia polska wobec pierwszego rozbioru, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 496–508.

Michalski J., Joachim Lelewel o Stanisławie Auguście, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 396–413.

Michalski J., Na marginesie reedycji Sejmu Czteroletniego Waleriana Kalinki, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 2, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 509–523.

Michalski J., O źródłach poglądów na Stanisława Augusta, [w:] Studia i szkice historyczne z XVIII i XIX wieku, red. Z. Zielińska, Kraków 2020, s. 701–706.

Michalski J., Stanisław August Poniatowski, Warszawa 2009.

Michalski J., Stanisław August. Próba portretu, [w:] Studia historyczne z XVIII i XIX wieku, t. 1, red. naukowa W. Kriegseisen, Z. Zielińska, Warszawa 2007, s. 515–529.

Rostworowski E., «Histoire de l’anarchie de Pologne» i Piotr Hennin, „Przegląd Historyczny” 1959, t. 50, z. 4, s. 768–783.

Rostworowski E., Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 Maja, Warszawa 1966.

Rostworowski E., Une négociation des agents du roi de Pologne auprès de Voltaire en 1769, „Revue d’histoire littéraire de la France” 1969, nr 1, s. 39–50.

Rostworowski E., Wolter a Polska, „Kwartalnik Historyczny” 1968, t. 75, nr 4, s. 849–867.

Rulhière C., Histoire de l’anarchie de Pologne et du démembrement de cette république. Suivie des anecdotes sur la révolution de Russie en 1762, t. 1–4, Paris 1807.

Rymszyna M., Gabinet Stanisława Augusta, Warszawa 1962.

Serejski M.H., Europa a rozbiory Polski. Studium historiograficzne, Warszawa 1970.

Topolski J., Moralizatorstwo czy wyjaśnienie: o głównym motywie polskiej historiografii poświęconej rozbiorom, „Przegląd Historyczny” 1972, t. 63, z. 4, s. 615625.

Tyszkiewicz E., Króla Stanisława Augusta ostatni pobyt w Grodnie, Poznań 1878.

Wołoszyński R.W., Polska w opiniach Francuzów XVIII w. Rulhière i jego współcześni, Warszawa 1964.

Zahorski A., Spór o Stanisława Augusta, Warszawa 1988.

Zielińska Z., Geneza i treść aktu abdykacji Stanisława Augusta, „Studia Źródłoznawcze” 2013, t. 51, s. 43–68.

Żywirska M., Ostatnie lata życia króla Stanisława Augusta, Warszawa 1978.

Informacje

Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 9-28

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: O wartości naukowej wydawnictwa źródłowego Lucjana Siemieńskiego „Dziennik prywatny Stanisława Augusta”
Angielski: On the Scholarly Value of Lucjan Siemieński’s Source Edition ‘Dziennik prywatny Stanisława Augusta’

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-8845-7472

Jakub Bajer
Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-8845-7472 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 00nx96f80

Publikacja: 15.12.2025

Otrzymano: 31.05.2025

Zaakceptowano: 25.08.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Jakub Bajer (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

dr Jakub Bajer – adiunkt w Instytucie Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN, badacz czasów stanisławowskich; najważniejsza publikacja: Pierwszy rozbiór Polski w świetle najnowszych badań, red. J. Bajer, J. Kordel, Warszawa 2023. e-mail: jakub_bajer@wp.pl

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

O wartości naukowej wydawnictwa źródłowego Lucjana Siemieńskiego „Dziennik prywatny Stanisława Augusta”

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE