FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Losy przedwojennych warszawskich i wiedeńskich zbiorów entomologicznych w świetle współpracy Jerzego Kremkyego (1897–1941) i Hansa Zernyego (1887–1945)

Data publikacji: 15.12.2025

Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 313-326

https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22785

Autorzy

Wojciech Jakub Zabłocki
Muzeum i Instytut Zoologii PAN
https://orcid.org/0000-0001-6596-1230 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Losy przedwojennych warszawskich i wiedeńskich zbiorów entomologicznych w świetle współpracy Jerzego Kremkyego (1897–1941) i Hansa Zernyego (1887–1945)

Abstrakt

The article analyses the pre-war cooperation of two outstanding European entomologists: Jerzy Kremky from the State Zoological Museum in Warsaw (Państwowe Muzeum Zoologiczne w Warszawie, PMZ) and Hans Zerny from the Natural History Museum in Vienna (Naturhistorisches Museum Wien). These scientists cooperated in the 1930s. They exchanged experience, publications and natural specimens that were used in their research. In 1944, after the suppression of the Warsaw Uprising, the Germans burned down the PMZ building, along with the Warsaw entomological collections and most of the museum archive. As a result, documents containing information on the natural collections loaned to other institutions before the war were lost. Knowledge about the fate of these collections can be obtained through the analysis of archival correspondence between Kremky and Zerny, as well as by examining the contents of museum collections preserved to this day.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], mikrofilm nr B 12688, sygn. 3695, Akta osobowe – Kremky Jerzy.

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,1, J. Kremky do H. Zernyego, Mitteilung der Übersendung von Separatabdrücken lepidopterologischer Publikationen und Anfrage nach einen Schriftenaustausch, 5.02.1930 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,2, J. Kremky do H. Zernyego. Mitteilung, daß er die polnischen Tortriciden bearbeitet und Fachaustausch, sowie Bitte um Zusendung von bestimmten Arten zum Studium, 18.04.1932 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,3, J. Kremky do H. Zernyego, Dank für das erhaltene Vergleichsmaterial, 4.05.1932 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,4, J. Kremky do H. Zernyego, Mitteilung, daß er Beschreibungen von bestimmten Schmetterlingsarten braucht, Bitte diese jemanden abschreiben zu lassen und Anfrage nach Entlehnung von Tortrix sedana Cst., 22.09.1932 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,5, J. Kremky do H. Zernyego, Anfrage nach Material zur Entlehnung, über Material und seine Bearbeitung, 18.12.1933 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,6, J. Kremky do H. Zernyego, Anfrage eine bestimmtes Exemplar entlehnen zu dürfen um einen Vergleich anstellen zu können, weiters ob Schmetterlinge als Tauschobjekte oder leihweise zugesandt wurden, 15.11.1934 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,7, J. Kremky do H. Zernyego, Mitteilung, daß er Lepidopteren aus Polen als Gegenleistung schicken wird, Fachaustausch und Materialanfrage zur Untersuchung, 10.12.1934 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,8, J. Kremky do H. Zernyego, Mitteilung der Zusendung von 9 Exemplaren (Tortricidae) und deren Auflistung, sowie Bitte ihm die Beschreibung bestimmter Exemplare zu schicken, 18.02.1935 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,9, J. Kremky do H. Zernyego, Materialanfrage nach bestimmten Arten, 24.03.1936 r.;

Archiv für Wissenschaftsgeschichte, Naturhistorisches Museum Wien [ANHM]: sygn. AT-NHMW-AFW-ZERNY-309,10, J. Kremky do H. Zernyego, Anfrage, ihm bestimmte Schmetterlinge schicken zu wollen, sowie nach Bestimmung von polnischem Material, 25.11.1937 r.

Archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk [AMiIZ], Zespół akt Państwowego Muzeum Zoologicznego, Spis zdawczo-odbiorczy nr 1 [PMZ, Sp. 1]: sygn. 289.5428, J.W. Kremky – Wspomnienie pośmiertne pióra S. Adamczewskiego. 1946, S. Adamczewski, Dr Jerzy Wiesław Kremky. Wspomnienie pośmiertne, 15.08.1946 r.;

Archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk [AMiIZ], Zespół akt Państwowego Muzeum Zoologicznego, Spis zdawczo-odbiorczy nr 1 [PMZ, Sp. 1]: sygn. 188.2375, S. Adamczewski, Sprawozdania z podróży i działalności naukowej 1947–1949;

Archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk [AMiIZ], Zespół akt Państwowego Muzeum Zoologicznego, Spis zdawczo-odbiorczy nr 1 [PMZ, Sp. 1]:  sygn. 180.2318, Rewindykacje zbiorów-korespondencja, notatka z 25.02.1945 r., rkps;

Archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk [AMiIZ], Zespół akt Państwowego Muzeum Zoologicznego, Spis zdawczo-odbiorczy nr 1 [PMZ, Sp. 1]: sygn. 277.2347, Dokumenty personalne byłych pracowników PMZ. 1931–1949, J. Kremky, Curriculum vitae dra Jerzego Kremkyego, kustosza Państwowego Muzeum Zoologicznego, 5.01.1934 r.;

Archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk [AMiIZ], Zespół akt Państwowego Muzeum Zoologicznego, Spis zdawczo-odbiorczy nr 1 [PMZ, Sp. 1]: sygn. 343, Lista strat osobowych Państwowego Muzeum Zoologicznego.

Źródła drukowane

VII Internationaler Kongress Für Entmomologie, t. 5, Kongressbericht, oprac. K. Jordan, E.M. Hering, Weimar 1940.

Adamczewski S., Memoriał w sprawie Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie, 25.02.1945 [w:] Memorabilia Zoologica, oprac. D. Iwan, P. Daszkiewicz, H. Kowalski, D. Mierzwa-Szymkowiak, R. Zaborowski, Warszawa 2016 (Nowa Seria, 1), s. 105–106.

Kremky J., Hodowla motyli, Warszawa 1935.

Kremky J., Motyle neotropikalne z podrodziny Pericopsinae (Arctiidae) w zbiorach Państwowego Muzeum Zoologicznego, „Annales Musei Zoologici Poloni” 1931, t. 9, nr 13, s. 167–178.

Kremky J., Polskie gatunki motyli należące do rodzaju Nephodesme Hbn. (Tortricidae), „Annales Musei Zoologici Poloni” 1935, t. 11, nr 6, s. 117–131.

Kremky J., Masłowski M., Studja nad niektóremi gatunkami z rodzaju Hemimene Hb. (Lepidoptera, Tortricidae), „Annales Musei Zoologici Poloni” 1933, t. 11, nr 7, s. 61–85.

Programme du V Congres International D’Entomologie, Paris 1932.

Literatura przedmiotu

Adamczewski S., Pracownia lepidopterologiczna i zbiory motyli w Państwowym Muzeum Zoologicznym, „Polskie Pismo Entomologiczne” 1949 (1939–48), t. 18, s. 225–247.

Iwan D., Daszkiewicz P., Straty wojenne Państwowego Muzeum Zoologicznego – raport Stanisława Feliksiaka (1906–1992), „Pamięć i Sprawiedliwość. Pismo naukowe poświęcone historii najnowszej” 2016, nr 27, s. 431–439.

Kowalska K., Kremky Jerzy Wiesław (1897–1941), [w:] Słownik Biologów Polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987, s. 299.

Masłowski L., Masłowski M., Motyle okolic Zawiercia. III. Uzupełnienia i sprostowania, „Fragmenta Faunistica Musei Zoologici Polonici” 1933–1936, t. 2, s. 403.

Mroczkowska, A., Masłowski Marian Piotr (1898–1945), [w:] Słownik Biologów Polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987, s. 358.

Naturhistorisches Museum Wien – Lepidoptera, www.nhm-wien.ac.at/en/research/2_zoology_insects/collections/lepidoptera [dostęp 20.02.2025].

Pittioni B., Die wissenschaftlichen Veröffentlichungen Dr. Zernys, „Zeitschrift der Wiener Entomologischen Gesellschaft” 1945, r. 30, t. 56, s. 52–53.

Pittioni B., Kustos Dr. Hans Zerny, „Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien” 1948, t. 56, s. 558–563.

Reisser H., Dr. Hans Zerny +, „Zeitschrift der Wiener Entomologischen Gesellschaft” 1945, r. 30, t. 56, s. 49–53.

Węgrzynowich P., Bunalski M., Kremky Jerzy Wiesław, dr, [w:] Almanach Entomologów Polskich XX wieku, red. M. Bunalski, J. Lipa, J. Nowacki, Poznań 2001, s. 103.

Winiarska G., Adamczewski Stanisław Franciszek, [w:] Almanach Entomologów Polskich XX wieku, red. M. Bunalski, J. Lipa, J. Nowacki, Poznań 2001, s. 18.

Informacje

Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 313-326

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Losy przedwojennych warszawskich i wiedeńskich zbiorów entomologicznych w świetle współpracy Jerzego Kremkyego (1897–1941) i Hansa Zernyego (1887–1945)
Angielski: The Fate of the Pre-War Entomological Collections from Warsaw and Vienna in the View of the Cooperation between Jerzy Kremky (1897–1941) and Hans Zerny (1887–1945)

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-6596-1230

Wojciech Jakub Zabłocki
Muzeum i Instytut Zoologii PAN
https://orcid.org/0000-0001-6596-1230 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Muzeum i Instytut Zoologii PAN

Publikacja: 15.12.2025

Otrzymano: 15.03.2025

Zaakceptowano: 07.08.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Finansowanie artykułu:

Kwerenda w Wiedniu, dzięki której powstał artykuł, została dofi nansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”, nr 0038/NPRH8/H11/87/2020, pt. „Rekonstrukcja i opracowanie zbiorów naukowych Gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Od XVIII-wiecznego Musaeum Polonicum do Narodowego Muzeum Przyrodniczego”, realizowanego na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego w latach 2020–2025 pod kierunkiem dr. hab. Huberta Kowalskiego, prof. ucz.

Udział procentowy autorów:

Wojciech Jakub Zabłocki (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

dr Wojciech Jakub Zabłocki – doktor nauk humanistycznych. Rozprawę doktorską na temat strat wojennych i odbudowy kolekcji naukowej Państwowego Muzeum Zoologicznego obronił w Instytucie Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN. Zajmuje się historycznymi kolekcjami przyrodniczymi, w tym zbiorami zaginionymi w czasie wojny. e-mail: wjzablocki@gmail.com

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Losy przedwojennych warszawskich i wiedeńskich zbiorów entomologicznych w świetle współpracy Jerzego Kremkyego (1897–1941) i Hansa Zernyego (1887–1945)

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE