FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Historia (łódzkiego getta) pod nadzorem – sprawa Henryka Rubina (1913–1996)

Data publikacji: 15.12.2025

Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 65-78

https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22774

Autorzy

Andrzej Czyżewski
Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk
https://orcid.org/0000-0002-5211-3627 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Historia (łódzkiego getta) pod nadzorem – sprawa Henryka Rubina (1913–1996)

Abstrakt

This article attempts to summarize the life and academic journey of a forgotten historian of the Łódź Ghetto. Drawing on preserved archival documentation, the author reconstructs the most important stages in Henryk Rubin’s biography, focusing in particular on the controversy surrounding the (non-)awarding of his doctoral degree for his groundbreaking dissertation on the history of the Holocaust of the Łódź Ghetto during World War II, in which he sought to revise the negative image of Chaim Mordechai Rumkowski.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej [AIPN], Stołeczny Urząd Spraw Wewnętrznych w Warszawie (1983–1990), IPN BU 1268/25113 Akta osobowe cudzoziemca: Rubin Henryk (1957–1984).

Archiwum Państwowe w Gdańsku [APG], Komitet Wojewódzki PZPR (1948–1990), 18445 Sprawa Henryka Rubina (1963–1964).

Archiwum Uniwersytetu Gdańskiego [AUG]: Akta osobowe pracowników, 8001/1268 Henryk Rubin (1955–1966); 58/H/D Henryk Rubin – akta przewodu doktorskiego (1961–1986); 256 Henryk Rubin – akta studenckie (1955–1959).

Centralne Archiwum Wojskowe [CAW], Teczki Akt Personalnych [TAP]: 1574/75/749 Henryk Rubin (1945–1980); 247/55/1539 Henryk Rubin (1945–1953).

Zbiory Centrum Badań Żydowskich Uniwersytetu Łódzkiego [ZCBŻ], Henryk Rubin, Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją 1939–1945. Praca doktorska wykonana na seminarium prof. dr. W. Łukaszewicza, Gdańsk 1963, mps.

Źródła drukowane

Dokumenty i materiały do dziejów okupacji niemieckiej w Polsce, t. 3, Getto łódzkie, cz. 1, oprac. A. Eisenbach, Warszawa, Łódź, Kraków 1946.

Dz.U. 1958, Nr 68, poz. 336, Ustawa z dnia 5 listopada 1958 r. o szkołach wyższych.

Kalembka S., Urywki wspomnień…, Toruń 2009.

Sierakowiak D., Dziennik, oprac. L. Dobroszycki, Warszawa 1960.

Źródła prasowe

„Ilustrowany Dziennik Łódzki” 28.07.1932, nr 207.

„Republika” 28.07.1932, nr 207.

Literatura przedmiotu

Berendt G., Henryk Rubin 1913–1996, [w:] Słownik biograficzny historyków Uniwersytetu Gdańskiego, red. E. Koko, Z. Opacki, Gdańsk 2020, s. 428–444.

Berendt G., Gdańska oktawa Jana Ptasińskiego. Z życia sekretarza gdańskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR, [w:] Szkice z życia codziennego w Gdańsku w latach 1945–1989, red. G. Berendt, E. Kizik, Gdańsk 2012, s. 115–132.

Czyżewski A., Czerwono-biało-czerwona Łódź. Studium z lokalnych wymiarów polityki pamięci historycznej w PRL, Warszawa 2021, DOI 10.18778/8220-494-0.

Dąbrowska D., O projektach poprawy sytuacji ludności w getcie łódzkim (Wnioski mieszkańców getta z lat 1940–1942), „Biuletyn ŻIH” 1961, nr 2, s. 118–127.

Dąbrowska D., Zagłada skupisk żydowskich w „Kraju Warty” w okresie okupacji hitlerowskiej, „Biuletyn ŻIH” 1955, nr 1–2, s. 122–184.

Eisenbach A., Hitlerowska polityka eksterminacji Żydów w latach 1939–1945, Warszawa 1953.

Eisenbach A., Hitlerowska polityka zagłady Żydów, Warszawa 1961.

Fijałek J., Uwagi nad książką Icchak (Henryk) Rubin, „Żydzi w Łodzi pod okupacją hitlerowską 1939–1945”, Londyn 1988, ss. 582, „Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi Instytutu Pamięci Narodowej” 1990, t. 2, s. 133–135.

Gąsowski T., Kadisz za Cesarza, „Arka” 1990, nr 29–30, s. 143–147.

Grodek A., Wstęp, [w:] J. K. Podolecki, Wybór pism z lat 1846–1851, oprac. A. Grodek, Warszawa 1955, s. V–LXXVII.

Landau Z., Andrzej Grodek (1901–1959), „Gospodarka Narodowa” 2006, nr 5/6, s. 93–107.

Lesiakowski K., Mieczysław Moczar „Mietek”. Biografia polityczna, Warszawa 1998.

Lesiakowski K., „Partyzanci” wobec dziejów Polski w trakcie II wojny światowej, [w:] Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, red. S.M. Nowinowski, J. Pomorski, R. Stobiecki, Łódź 2008, s. 201–227.

Lewalski K., Witold Łukaszewicz (1911–1975), [w:] Słownik biograficzny historyków Uniwersytetu Gdańskiego, red. E. Koko, Z. Opacki, Gdańsk 2020, s. 237–251.

Löw A., Getto łódzkie / Litzmannstadt Getto. Warunki życia i sposoby przetrwania, tłum. M. Półrola, M. Plęs, Łódź 2012.

Machcewicz P., Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara, Warszawa 2025.

Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1–2, Warszawa 1970.

Madajczyk P., Echa roku 1968 – warszawskie środowisko historyków i badania nad II wojną światową, „Rocznik Polsko-Niemiecki” 2010, nr 18, s. 184–210.

Madajczyk P., Profesor Czesław Madajczyk – życie, nauka, polityka, [w:] Cz. Madajczyk, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1, Warszawa 2019, s. XI–L.

Polit M., „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu.” Mordechaj Chaim Rumkowski – prawda i zmyślenie, Warszawa 2012.

Polit M., Odpowiedź recenzentkom „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski. Prawda i zmyślenie, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2013, nr 9, s. 569–578, DOI 10.32927/zzsim.605.

CrossRef Następne

Rubin I.(H.), Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją 1939–1945, Londyn 1988.

Rubin H., Spuścizna publicystyczna Jana Kantego Podoleckiego w ujęciu Andrzeja Grodka, „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne” 1961, t. 6–7, nr 1–2, s. 160–181.

Rutkowski T.P., Nauki historyczne w Polsce 1944–1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa 2007.

Sawczenko W.T., Jak przedłużyć okres eksploatacji narzędzi połowu, tłum. H. Rubin, Warszawa 1955.

Sitarek A., „Otoczone drutem państwo”. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego, Łódź 2015.

Spodenkiewicz P., Monika Polit, „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski - prawda i zmyślenie, Warszawa 2012 [recenzja], „Dzieje Najnowsze” 2013, t. 45, nr 1, s. 259–265.

Sudziński R., Rozwój badań nad historią najnowszą w ośrodkach naukowych Polski Północnej (1945–1995), „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Historyczne” 1997, t. 5, s. 93–113.

Unger M., Reassessment of the Image of Mordechai Chaim Rumkowski, Jerusalem 2004.

Wyszniepolski S.A., Światowe szlaki morskie i żegluga, tłum. H. Rubin, Warszawa 1956.

Zawisza W.W., Przodujące metody pracy sterników, tłum. H. Rubin, Warszawa 1954.

Żbikowski A., Łódzcy Żydzi i Holocaust, „Więź” 1990, nr 4, s. 135–141.

Żółkiewska A., Monika Polit, „Moja żydowska dusza nie obawia się dnia sądu”. Mordechaj Chaim Rumkowski. Prawda i zmyślenie, Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2012, 245 s. [recenzja], „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2013, nr 9, s. 560–568, https://doi.org/10.32927/zzsim.604

CrossRef Następne

Informacje

Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 65-78

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Historia (łódzkiego getta) pod nadzorem – sprawa Henryka Rubina (1913–1996)
Angielski: History (of the Łódź Ghetto) under Supervision: The Case of Henryk Rubin (1913–1996)

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-5211-3627

Andrzej Czyżewski
Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk
https://orcid.org/0000-0002-5211-3627 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk

Publikacja: 15.12.2025

Otrzymano: 31.05.2025

Zaakceptowano: 24.08.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Andrzej Czyżewski (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

dr Andrzej Czyżewski – adiunkt w Zakładzie Historii Najnowszej Instytutu Studiów Politycznych PAN. Zainteresowania badawcze: dzieje opozycji demokratycznej w PRL, historia historiografii, polityka pamięci. Autor m.in.: Proces destalinizacji polskiej nauki historycznej w drugiej połowie lat 50-tych XX w. (Warszawa 2007); Czerwono-biało-czerwona Łódź. Lokalne wymiary polityki pamięci historycznej w PRL (Łódź, Warszawa 2021). e-mail: czyzewski@politic.edu.pl

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Historia (łódzkiego getta) pod nadzorem – sprawa Henryka Rubina (1913–1996)

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE