Historia jednego artykułu o turze jako przyczynek nie tylko do biografii Karola Łukaszewicza (1901–1973)
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.12.2025
Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 101-116
https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22776Autorzy
Historia jednego artykułu o turze jako przyczynek nie tylko do biografii Karola Łukaszewicza (1901–1973)
The article reconstructs the circumstances under which Karol Łukaszewicz wrote his text on the aurochs (Bos primigenius Boj.), published in 1952 in the yearbook Ochrona Przyrody (Nature Conservation). The reconstruction is based on the official correspondence of the Committee for Nature Conservation of the Polish Academy of Arts and Sciences, preserved in the Archive of Science of the Polish Academy of Sciences and the Polish Academy of Arts and Sciences in Krakow. The study sheds light on, among other things, the working conditions of both the author and the editors, particularly Władysław Szafer and Wanda Kulczyńska. The published material was used to present the data in context, thereby providing a starting point for further research.
Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie [APANiPAU], Akta Instytutu Ochrony Przyrody [ZOP], sygn. K II-9: j.a. 118 Badania naukowe nad poszczególnymi problemami i tematami 1950–1952, nlb.; j.a. 191 Zwierzęta ginące i wymarłe 1949–1969, nlb.; j.a. 242 „Ochrona Przyrody”, R. XX, korespondencja 1950–1953, nlb.
Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego [AUWr], praca doktorska Karola Łukaszewicza (dwa egzemplarze odbitek artykułu: K. Łukaszewicz, Tur, „Ochrona Przyrody” 1952, r. 20, s. 1–33).
Bochnak A., Pieradzka K., Czterdziestolecie działalności Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa 1897–1937, Kraków 1937.
Ćwiklińska K., Szkoła Muzyczna im. Władysława Żeleńskiego, [w:] Kraków muzyczny 1918–1939, red. M. Drobner, T. Przybylski, Kraków 1980, s. 151–161.
Dobrowolski T., Działalność Muzeum Śląskiego w Katowicach od chwili założenia Muzeum do końca lutego 1930 r., „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku” 1930, r. 2, s. 170–208.
K.Ł. [K. Łukaszewicz], Biały nosorożec, „Wszechświat” 1945, z. 1, s. 24–25.
K.Ł. [K. Łukaszewicz], Zwierzyniec w Lesie Wolskim, „Wszechświat” 1945, z. 1, s. 25–26.
Kudliński T., Młodości mej stolica. Wspomnienia krakowianina z okresu między wojnami, Kraków, Wrocław 1984.
Łukaszewicz K., Kikuś i Czykita czyli – co rzadko bywa dwu małpek brazylijskich historia szczęśliwa, Kraków 1946.
Łukaszewicz K., Król oceanu, Kraków 1948.
Łukaszewicz K., Przewodnik po zwierzyńcu w Lesie Wolskim, Kraków [1939].
Łukaszewicz K., Tur, „Ochrona Przyrody” 1952, r. 20, s. 1–33.
Łukaszewicz K., Zwierzęta wytępione, Warszawa 1958.
Niżyński M., Kawaler księżycowy, red. S. Dziedzic, J.M. Paluch, Kraków 2020.
Sprawozdania z czynności i wydawnictw Polskiej Akademii Umiejętności od lipca 1947 do grudnia 1952, „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności” 1947/1952, s. 1–331.
Sprawozdanie z czynności i wydawnictw Polskiej Akademii Umiejętności od lipca 1946 do czerwca 1947, „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności” 1946/1947, s. 1–31.
Treterowa K., Reportaż z mojego życia, Wrocław 1972.
Żabiński J., Walka o żubra, Warszawa 1947.
Żabiński J., Z historii żubra w Polsce, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 1946, r. 2, nr 5/6, s. 7–11.
Żabiński J., Zwierzęta domowe i ich dzicy krewniacy, Warszawa 1950.
Balicki S.W., „Kawaler Księżycowy” Marjana Niżyńskiego, „Ilustrowany Kuryer Codzienny” 12.06.1939, nr 160, s. 17.
Janowski J., Studjo 39 i „Dni Krakowa”, „As” 28.05.1939, nr 22, s. 4–6, 31.
Kobylański J.W., O dawnych i obecnym zwierzyńcu w Krakowie (Dokończenie), „Łowiec” 1.07.1929, nr 13, s. 205–207.
Kronika prac Teatru i Studia, „Front Teatralny” 05.1945, nr 2, s. 16–19.
Taborski A., Dr Karol Łukaszewicz. Wspomnienie (1901–1973), „Gazeta Wyborcza. Wrocław” 9.05.2003, nr 107, s. 19.
Wójcik R., Ssak rozumny między zwierzętami, „Odra” 1970, nr 5 (111), s. 73–86.
B.F. [B. Ferens], „Łowiectwo na Pomorzu” („La Chasse en Poméranie”) wydane w roku jubileuszowym 25-lecia Polskiego Związku Łowieckiego 1923–1948. Toruń, 1948. [recenzja], „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 1950, r. 6, nr 1/2, s. 58–60.
Bielecki K., Aleksandra Jakóbczyk-Gola, Ogrody zwierząt. Staropolskie zwierzyńce i menażerie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Historii Polski, Warszawa 2021, ss. 371, il. 53 [recenzja], „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2023, r. 71, nr 4, s. 507–516.
Boev Z., The Last Bos primigenius Survived in Bulgaria (Cetartiodactyla: Bovidae), „Lynx” 2021, t. 52, nr 1, s. 139–142, https://doi.org/10.37520/lynx.2021.010.
Fedorowicz Z., Wojtusiak R.J., Tadeusz Garbowski jako zoolog (1869–1940), Wrocław 1972.
Gawłowska J., Życie i działalność magister Jadwigi Zemanek-Targoszowej, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 1997, r. 53, z. 5, s. 5–9.
Goetz J., Ostatnie tury na Pomorzu, [w:] Łowiectwo na Pomorzu, red. J. Goetz, Toruń 1948, s. 51–52.
Górlikowski M., Państwo Gucwińscy. Zwierzęta i ich ludzie, Kraków 2021.
Grabowski J., Jadwiga Karwasińska (1900–1986) i jej wkład w rozwój nauk dających poznawać źródła historyczne, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2014, t. 21, s. 197–213.
Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. K. Lepszy, Wrocław 1953.
Iwan D., Kamiński M., Kowalski H., Narodowe Muzeum Przyrodnicze a ochrona żubra w Polsce, Warszawa 2024, https://doi.org/10.31338/uw.9788323564737.
Junkiewicz M., Starania Kazimierza Sembrata i Akademii Umiejętności o restytucję polskich kolekcji przyrodniczych ze Lwowa, „Zeszyty Historyczne” 2008, z. 163, s. 128–132.
Karpińska M., Krasiński Z.A., Tokarska M., Żubr. Monografia przyrodnicza, Białowieża 2017.
Kyselý R., Aurochs and Potential Crossbreeding with Domestic Cattle in Central Europe in the Eneolithic Period. A Metric Analysis of Bones from the Archaeological Site of Kutná Hora-Denemark (Czech Republic), „Anthropozoologica” 2008, t. 43, nr 2, s. 7–37.
Köhler P., Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815–1952), Kraków 2002.
Köhler P., Szafer Władysław Józef, krypt. W. S. (1886–1970), PSB t. 46, s. 401–407.
Köhler P., Władysław Szafer as a Palaeobotanist, „Studia Historiae Scientiarum” 2021, t. 20, s. 191–212, https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.21.007.14038.
Leithner von O.F., Der Ur, „Bericht der Internationalen Gesellschaft zur Erhaltung des Wisents” 1927, t. 2, nr 1, s. 1–140.
Mikulska I., Kazimierz Sembrat (1902–1988). Obituary, „Przegląd Zoologiczny” 1989, t. 33, z. 1, s. 7–16.
Przybylski T., Z dziejów nauczania muzyki w Krakowie od średniowiecza do czasów współczesnych, Kraków 1994.
Samojlik T., Daszkiewicz P., Fedotova A., Ričkienė A., Cielemęcka O., Szczygielska M., Evolution of European Bison Image and Its Implications for Current Species Conservation, „PLoS ONE” 2023, t. 18, nr 1, e0281113, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281113.
Samojlik T., Fedotova A., Daszkiewicz P., Rotherham I.D., Białowieża Primeval Forest: Nature and Culture in the Nineteenth Century, [s.l.] 2020 (Environmental History, t. 11), https://doi.org/10.1007/978-3-030-33479-6.
Sembrat K., Karol Łukaszewicz (1901–1973). Obituary, „Przegląd Zoologiczny” 1974, t. 18, z. 2, s. 145–151.
Sembrat K., Łukaszewicz Karol (1901–1973), [w:] Słownik biologów polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987, s. 342–343.
Solski L., Strehlow H., 150 lat Zoo Wrocław, red. L. Solski, Wrocław 2015.
Szafer W., Przedmowa, [w:] J. Marchlewski, Album krajowych zwierząt chronionych, tablice wykonał K. Łukaszewicz, Kraków 1947, s. 3–4.
Szafer W., Z teki przyrodnika, [t. 2], Warszawa 1967.
Szafer W., Zasługi Wandy Kulczyńskiej dla ochrony przyrody w Polsce, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 1969, r. 25, z. 2, s. 5–29.
Szarski K., Ptaki Wrocławia w latach 1946–1952, „Acta ornithologica” 1955–1960, t. 5, nr 1, s. 1–49.
Szczepański J., Józef Kazimierski – regionalista, historyk Mazowsza i Podlasia, „Rocznik Mazowiecki” 2006, t. 18, s. 16–23.
Vuure van C., Retracing the Aurochs. History, Morphology and Ecology of an Extinct Wild Ox, Sofia, Moscow 2005.
Vuure van C., The Aurochs (Bos primigenius) – its Morphology and Ecology, [w:] Restoration of Endangered and Extinct Animals, red. R. Słomski, Poznań 2010, s. 134–144.
Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne 1811–1944, Wrocław 1978.
Wojtusiak R.J., Wystawa Ochrony Przyrody w Muzeum Przyrodniczym Polskiej Akademii
Umiejętności w Krakowie, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 1947, r. 3, nr 1/2, s. 38–40.
Zbonikowska O., Jan Żabiński (1897–1974) – zoolog, wizjoner, Polak, demokrata…, „Kosmos” 2020, t. 69, nr 2 (327), s. 243–252, https://doi.org/10.36921/kos.2020_2657.
Zemanek A., Władysław Szafer – obrońca przyrody, klasyk botaniki, „Kosmos” 2019, t. 68, nr 3 (324), s. 327–338, https://doi.org/10.36921/kos.2019_2597.
Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 101-116
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 15.12.2025
Otrzymano: 14.04.2025
Zaakceptowano: 05.05.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 421
Liczba pobrań: 243