FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Wpływ znakowania wyznaniowego na losy Łemków

Data publikacji: 03.12.2025

Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 203-216

https://doi.org/10.4467/25439561KSR.25.014.22300

Autorzy

Helena Duć-Fajfer
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-9436-3846 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Wpływ znakowania wyznaniowego na losy Łemków

Abstrakt

W artykule odnoszę się do wybranych aspektów identyfikacji i autoidentyfikacji Łemków powiązanych z ich przynależnością do chrześcijaństwa obrządku wschodniego, które utrwalone zostały w pamięci społecznej jako mocno rzutujące na los wspólnoty. Obejmuję refleksją pielęgnowane w pamięci wspólnotowej przekonanie o działaniach asymilatorskich dokonujących się poprzez zastępowanie wyznaniowych znaków ruskości innymi, wyrażającymi religię narodu dominującego. Przybliżam tragiczne doświadczenia, jakie zafundowały Łemkom władze państw, w których żyli, kwalifikując ich jako ofiary głównie wg wyznacznika wyznaniowego. Podkreślam też rolę symboli i znaków wyznaniowych w powysiedleńczym trwaniu wspólnoty łemkowskiej. Perspektywę wewnętrzną rozwijam na bazie tekstów i rytuałów wspólnotowych, próbując ją też osadzić w faktograficznym, historycznym kontekście.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych [Cultural Memory and Early Civilization. Writing, Remembrance and Political Imagination], trans. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, 360 pp.

Bendza M., Prawosławna Diecezja Przemyska w latach 1596–1681 [Orthodox Diocese of Przemysl in 1596–1681], Warszawa, Chrześcijańska Akademia Teologiczna, 1982, 267 pp.

Bębynek W., Starostwo muszyńskie, własność biskupstwa krakowskiego [Starosty of Muszyna, Property of the Bishopric of Cracow], Lwów, Drukarnia W. Łozińskiego, 1914, 75 pp.

Brykowski R., Drewniana architektura kościelna w Małopolsce XV w. [Wooden Church Architecture in Małopolska of the 15th Century], Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1981, 327 pp.

Brykowski R., Łemkowska drewniana architektura cerkiewna z Polsce, na Słowacji i Rusi Zakarpackiej [Lemko Wooden Orthodox Church Architecture in Poland, Slovakia and Transcarpathian Ruthenia], Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986, 186 pp.

Chomiak R., Nasz łemkowski los [Our Lemko Fate], Nowy Sącz, SOWy, 1995, 105 pp.

Duć-Fajfer H., Literatura łemkowska w drugiej połowie XIX i na początku XX w. [Lemko Literature in the Second Half of the 19th and Early 20th Centuries], Kraków, PAU, 2001, 414 pp.

Duć-Fajfer H., Być Łemkiem w PRL [Being a L emko in the PRL], [in:] PRL z pamięci [PRL From Memory]J. Goćkowski (Ed.), Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, pp. 141–172.

Duc’-Fajfer O., Vlyjanja podij I svitovoj vojnyy na formuvanja sja lemkivskoj dostomennosty – pry spiluchasty literaturnyh tekstiv [Influence of Wwi Events on the Formation of Lemko Identity With the Support of Literary Texts], „Richnyk Ruskoj Bursy” [Ruska Bursa Yearbook], 2014, vol. 10, pp. 49–62.

Duć-Fajfer H., „A Wisła dalej płynie”. Petra Murianki – autobiografia jako mit reinwencyjny [„and the Vistula River Continues to Flow” by Petro Murianka – Autobiography as a Reinvention Myth], [in:] Autobiografie (po)graniczne [Borderline Autobiographies], I. Iwasiów, T. Czerska (Eds.), Universitas, Kraków 2016 pp. 15–29.

Dudra S., Cerkiew w diasporze. Z dziejów prawosławnej diecezji wrocławsko-szczecińskiej [The Orthodox Church in the Diaspora. From the history of the Orthodox Diocese of Wrocław and Szczecin], Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2009, 323 pp.

Graban W., Znaleźć równowagę duszy [Finding the Balance of the Soul], Strzelce Krajeńskie, Lemko Tower, 2004, 123 pp.

Knyga Bilcarevy [Bilcareva’s Book], P. Trohanovskij (Ed.), Krenycja–Gorlyci–Bilcareva, Ruska Bursa, 2017, 580 pp.

Murianka P., Jak sokół wodę z kamienia [Like a Falcon Water From a Stone], trans. B. Dohnalik, Warszawa, Iskry, 1989, 215 pp.

Murianka P., A Wisła dalej płynie [And the Vistula River Continues to Flow], Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2022, 200 pp.

Murjanka P, Sonce shodyt i zahodyt [The Sun Rises and Sets], [in:] idem, Sonce shodyt i zahodyt. Dramy i maly scenichny formy, Lignycja–Krenycja, Stovaryshyynja Lemkiv, 2022, pp. 129–178.

Nijakowski L., Domeny symboliczne. Konflikty narodowe i etniczne w wymiarze symbolicznym [Symbolic Domains: National and Ethnic Conflicts on the Symbolic Dimension] Warszawa, Scholar, 2006, 379 pp.

Radziukiewicz A., Łemkowska cerkiew na Śląsku [Lemko Orthodox Church in Silesia], „Przegląd Prawosławny” [Orthodox Review] 2005, no. 3.

Reinfuss R., Śladami Łemków [Footsteps of Lemkos], Warszawa, Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1999, 152 pp.

Rusek H., Religia i polskość na Zaolziu [Religion and Polishness in Zaolzie], Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos, 2002, 260 pp.

Shematyzm greko-katolyckogo duhovenstva Apostol’skoi’ Administracii’ Lemkovshhyny [Schematism of the Greek Catholic clergy of the Apostolic Administration of Lemkovshchyna], L’viv, Apostol’ska Administracija Lemkovshhyny, 1936, 178 pp.

Stefanowski P., Łem [Lem], Warszawa, Rewasz, 1991, 116 pp.

Talergofskij Al’manax# [The Talerhof Almanac], vol. 1–4, L’vov#, Yzdanie „Talergofskogo Komyteta”, 1924–1932, 684 pp.

Trajdos T., Dzieje Zamagurza Spiskiego [History of the Spiš region], „Na Spiszu” [In the Spiš region] 2016, no. 3, pp. 1–8.

Zenderowski R., Religia a tożsamość narodowa i nacjonalizm w Europie środkowo-wschodniej. Między etnicyzacją religii a sakralizacją etnosu (narodu) [Religion Versus National Identity and Nationalism in Central and Eastern Europe. Between the Ethnicisation of Religion and the Sacralisation of the Ethnos (Nation)] Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2011, 315 pp.

Zerna gorushychny N.D. Kamjanyna (Zhmenja tretaja) [Mustard Seeds N.D. Kamianyna (Handful Third)], Peremyshl’, Pechatnja N. Dzhulynskogo, 1902.

Zych S., Kościelne dzieje Nowego Żmigrodu w okresie przynależności do diecezji przemyskiej obrządku łacińskiego (18051992) [Ecclesiastical History of Nowy żMigród in the Period of Its Belonging to the Diocese of PrzemyśL of the Latin Rite (1805–1992)], Przemyśl, Wydawnictwo Archidiecezji Przemyskiej, 2018, 544 pp.

Zubrzycki D., Granice między ruskim i polskim narodem w Galicyi [Borders Between the Ruthenian and Polish Peoples in Galicia], Lwów, Instytut Stauropigiański, 1849, 32 pp.

Informacje

Informacje: Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 203-216

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Wpływ znakowania wyznaniowego na losy Łemków
Angielski: Impact of Denominational Labelling on the Fate of Lemkos

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-9436-3846

Helena Duć-Fajfer
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-9436-3846 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 03bqmcz70

Publikacja: 03.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Helena Duć-Fajfer (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Helena Duć-Fajfer – doktor habilitowana, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Łemkowska badaczka i rewitalizatorka kultury i języka łemkowskiego, literaturoznawczyni, łemkoznawczyni, historyczka sztuki, redaktorka, poetka; kierowniczka Katedry Literaturoznawstwa Rosyjskiego w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego; założycielka i prowadząca kierunek/specjalność filologia rosyjska z językiem rusińsko-łemkowskim na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie (2001-2017); przewodnicząca Komisji Wschodnioeuropejskiej PAU ; w latach 2005-2014 reprezentantka Łemków w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych; członkini Rady Programowej Instytutu Różnorodności Językowej RP przy Ministerstwie Kultury. Autorka ponad 250 publikacji naukowych, w tym monografii: Literatura łemkowska w drugiej połowie XIX i na początku XX w. (2001), Między bukwą a literą. Współczesna literatura mniejszości białoruskiej, ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce (2012), Treading Paths. Lemko Literature in the Years 1848–1918 (2023). Opracowała Antologię powysiedleńczej literatury łemkowskiej (2002), Rozmówki polsko-łemkowsko-angielskie (2007), Kontekstualny słownik języka łemkowskiego (2019–2024). W 2005 r. założyła i redaguje do chwili obecnej łemkoznawcze czasopismo naukowe „Річник Руской Бурсы/ Rocznik Ruskiej Bursy”.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 435

Liczba pobrań: 343

Wpływ znakowania wyznaniowego na losy Łemków

Wpływ znakowania wyznaniowego na losy Łemków

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE