FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Weryfikacje ruskości. Kijowska historiografia prawosławna a metafora jedności (na wybranych przykładach)

Data publikacji: 03.12.2025

Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 135-150

https://doi.org/10.4467/25439561KSR.25.009.22295

Autorzy

Norbert Morawiec
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-5025-5528 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Weryfikacje ruskości. Kijowska historiografia prawosławna a metafora jedności (na wybranych przykładach)

Abstrakt

Przedmiotem analiz jest poszukiwanie metafor historycznych konstruujących kijowską historiografię cerkiewną. Analizując twórczość Melecjusza Smotryckiego, Teofana Prokopowicza i Jerzego Konisskiego, zwrócono uwagę na – konstruującą ich uczone narracje – metaforę państwowo-konfesyjnej jedności. Metafora ta, widoczna w średniowiecznej historiografii ruskiej, pod wpływem przemian polityczno-konfesyjnych Europy Środkowej i Wschodniej podlegała stałemu procesowi (de)konstrukcji.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Babicz S., Twórczość Melecjusza Smotryckiego w kontekście wczesnego baroku ukraińskiego [The Work of Meletius Smotrytsky in the Context of the Early Ukrainian Baroque], “Terminus: półrocznik poświęcony tradycji antycznej w kulturze europejskiej” [“Terminus: a semi-annual journal devoted to the ancient tradition in European culture”] 2004, vol. 6, no. 2, pp. 13–30.

Barsuk E.E., O pravoslavnoi istoriograficheskoi traditsii na belorusskikh i ukrainskikh zemliakh v XVIIXVIII vv. [ОRthodox Tradition in the Historiography of the XVII–XVIII Centuries], “Naukovі pracі іstorychnogo fakul’tetu Zaporіz’kogo nacіonal’nogo unіversytetu” [“Scholarly Works of the Faculty of History, Zaporizhzhia National University”] 2017, vol. 48, pp. 27–32.

Chomik P., Cerkiew prawosławna w Polsce i krajach sąsiednich. Od przeszłości do współczesnych problemów bezpieczeństwa [The Orthodox Church in Poland and Neighboring Countries. From the Past to Contemporary Security Problems], Białystok: Wydawnictwo Prymat, 2015, 225 pp.

Chupryna Iu.A., O probleme samoidentifikatsii cheloveka rannego novogo vremeni na primere polemistov Rechi Pospolitoi [On the Problem of Self-Identification of a Person in the Early Modern Period Using the Example of the Polemicists of the Polish-Lithuanian Commonwealth], “Istoriia. Istoriki. Istochniki” [“History. Historians. Sources”] 2020, no. 2, pp. 56–63.

Cracraft J., The Church Reform of Peter the Great, Stanford, Stanford University Press, 1971, 336 pp.

Düben B.A., Rewriting History and ‘Gathering the Russian Lands’: Vladimir Putin and Ukrainian Nationhood, [in:] Ukraine Russia’s War and the Future of the Global Order, ed. Michael Cox, London: LSE Presspp, 2023, pp. 59–90.

Farion I.D., Meletij Smotryc’kyj: movno-svitogljadovyj gibrydyzm?, [Meletii Smotrytskyi: Languare and Wordlviev Hybridism?] “Ukrai’ns’ka mova” [“Ukrainian Language”] 2019, no. 4, pp. 57–69.

Feofan (Prokopovich), Istoriia imperatora Petra Velikago (…) [History of Emperor Peter the Great (…)], 2nd ed., Moskva, V tipografii Kompanii tipograficheskoi, 1788, 256 pp.

Georgii (Konisskii), Istoricheskoe izvestіe o Eparfіi Mogilevskoi (…) [Historical Information About the Mogilev Diocese (…)], [in:] Sobranіe sochinenіi Georgіia Koniskago, Arkhіepiskopa Bѣlorusskago. S” portretom” ego i zhizneopisanіem”, sostavlennym” protoіereem” Joannom” Grigorovichem” [Collection of Works of Georgy Koniskay, Archbishop of Belarus. With His Portrait and Biography, Compiled by Archpriest Joan Grigorovich], part 2, Sankt-Peterburg, V” tipografіi Edgarda Veimara, 1861, pp. 197–217.

Georgii (Konisskii), Zapiski preosviashchennago Georgіia Konisskago o tom”, chto v” Rossіi do kontsa XVI vѣka ne bylo ni kakoi unіi s” rimskoiu Tserkvіiu [Notes of the Most Reverend Georgy Konissky on the Fact That in Russia Until the End of the 16th Century There Was No Unification With the Roman Church], [in:] Chtenіia v” Imperatorskom” Obshchestvѣ Istorіi i Drevnostei Rossіiskikh” pri Moskovskom” Universitetѣ. Zasydaіe 29-go marta, 1847 goda [Readings at the Imperial Society of History and Antiquities of Russia at Moscow University. Meeting of March 29, 1847], no. 8, Moskva, Univ. tip., 1847 (part 1, pp. 5–14, part 2, pp. 15–30).

Gil A., I. Skoczylas, Kościoły Wschodnie w państwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: Metropolia Kijowska w latach 1458–1795 [Eastern Churches in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the Process of Change and Adaptation: The Metropolis of Kiev in the Years 1458–1795], Lublin–Lwów, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2014, 684 pp.

Kocherov S.N., Stanovlenie russkogo istoriosofskogo soznaniia ot Kievskoi Rusi do tsarstva moskovskogo [The Establishing of the Russian Hystoriosophycal Consciousness from Kievan Rus’ to Muscovy], “Vestnik Nizhegorodskogo universiteta im. N.I. Lobachevskogo. Seriia: Sotsial’nye nauki” [“Vestnik of Lobachevsky State University of Nizhni Novgorod. Series: Social Sciences”] 2013, no. 2 (30), pp. 95–99.

(Koniski J.), Prawa y wolności obywatelom Korony Polskiey (…) [Rights and Freedoms of Citizens of the Polish Crown (…)], [n.p], [printer unknown], 1767, 78 pp.

Kuczyńska M., Odbiorca wpisany w ruskie kaznodziejstwo renesansu (XVI/XVII w.) jako człowiek pogranicza kulturowo-religijnego [The Recipient Is Inscribed in the Russian Preaching of the Renaissance (16th/17th Century) as a Person on the Cultural and Religious Border], [in:] Wiktor Choriew in memoriam [Viktor Choriew in memoriam], A. Janicka, G. Kowalski, Ł. Zabielski (Eds.), Białystok, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego, 2013, pp. 141–150.

Mazuś M., Koncepcje ideologiczne „Moskwa – III Rzym” oraz „Kijów – II Jerozolima” w ujęciu porównawczym [The Ideological Concepts of “Moscow – The Third Rome” and “Kiev – The Second Jerusalem” in a Comparative Approach], “Slavia Orientalis” 2015, vol. 64, no. 3, pp. 465–475.

Mironowicz A., Jerzy Konisski biskup mohylewski [Jerzy Konisski, Bishop of Mogilev], Białystok, Agencja Wydawnicza EkoPress, 2017, 156 pp.

Mironowicz A., Swoi czy obcy. Prawosławni w dawnej Rzeczypospolitej [Ours or Strangers: Orthodox Christians in the Former Polish-Lithuanian Commonwealth], „Latopisy Akademii Supraskiej” [“Chronicles of the Supraśl Academy”] 2017, Part 8: The Orthodox Church and Assimilation  Our Own and the Foreign, pp. 207–224.

Morawiec N., (De)constructing sanctity. Josaphat Kuntsevych and Iosif Semashkoreversed historiography, „Seminare. Poszukiwania Naukowe” [“Seminare. Learned Investigations”] 2021, no. 4, vol. 42, pp. 109–123.

Morawiec N., “Solitudinem faciunt, pacem appellant”. Koliyivshchyna: a Polish historiographic reflection and a metaphor of unity, “Folia Historica Cracoviensia” 2023, vol. 29, no. 2, pp. 67–101.

Morawiec N., Between the royal throne and the royal doors. Missionary activity of the Russian Orthodox Church in the synodal period and the historiography of the so-called learned monachs, [in:] Boym et cetera, A.W. Mikołajczak, M. Miazek-Męczyńska, R. Dymczyk (Eds.), Poznań, Humanistic and Interdisciplinary research Group AMU, 2015, pp. 147–174.

Morawiec N., Konstrukcja/dekonstrukcja jedności. Jan Długosz w polemice prawosławno-katolickiej (na przykładzie twórczości historycznej Jerzego Koniskiego) [Construction/Deconstruction of Unity. Jan Długosz in Russian Orthodox-Catholic Polemics (as Exemplified by Georgy Konissky’s Historiography)], [in:] Recepcja twórczości Jana Długosza w historiografii krajów europejskich [Reception of Jan DłUgosz’s Work in the Historiography of European Countries], M. A ntoniewicz, N. Morawiec (Eds.), Częstochowa, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie, Wydawnictwo UJD, 2019, pp. 137–157.

Naumow A., Wiara i historia. Z dziejów literatury cerkiewnosłowiańskiej na ziemiach polsko-litewskich [Faith and History. From the History of Church Slavonic Literature in the Polish-Lithuanian Lands], “Krakowsko-Wileńskie Studia Slawistyczne. Seria poświęcona starożytnościom słowiańskim” [“Krakow–Vilnius Slavic Studies. Series on Slavic Antiquities”], vol. 1, Kraków, Orthdruk, 1996, 215 pp.

Nowakowski P., Problematyka liturgiczna w międzywyznaniowej polemice po Unii Brzeskiej (1596–1720) [Liturgical Issues in Interdenominational Polemics After the Union of Brest (1596–1720)], Kraków, Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie, 2004, 304 pp.

Sagan O.N., Kyi’vs’ke hrystyjanstvo: cerkovna i prostorovo-chasova identyfikacija, “Kyi’vs’ke hrystyjanstvo: cerkovna i prostorovo-chasova identyfikacija” [Kievan Christianity: Church and Spatial-Temporal Identification], “Ukrai’ns’ke religijeznavstvo” [Ukrainian Religious Studies] 2013, no. 65, pp. 173–180.

Shalashna N., Ujavlennja pro derzhavu ta i’i’ vidnosyny iz cerkvoju v ukrai’ns’komu pravoslav’i’ kozac’koi’ doby [The Concept of the State and Its Relations With the Church in Ukrainian Orthodoxy of the Cossack Era], “Shіd” [“The East”] 2014, no. 3 (129) May-June, pp. 68–73.

Skarga P., O jedności Kościoła Bożego pod jednym Pasterzem i o greckim od tej jedności odstąpieniu [On the Unity of the Church Of. God Under One Shepherd and on the Greek Apostasy From That Unity], Wilno, W drukarni Krzysztofa Radziwiłła, 1577, 404 pp.

(Smotrycki Melecjusz) Theophil Ortholog, Θρήνος, to jest Lament, iedyney ś. powszechney apostolskiey Wschodniey Cerkwie, z obiaśnieniem dogmat wiary [Θρήνος (The Epistle), That Is, the Lament, the Only Holy Universal Apostolic Eastern Churches, With an Explanation of the Dogma of Faith], n.p. 1610, 218 pp.

(Smotrycki Melecjusz), Obrona Verificaciey od obrazy maiestatv krola [...] czystey honor y reputacie ludzi zacnych, duchownych y swietskich [Defense of Verificación From the King’s Majesty’s Offenses [...] Pure Honor and Reputation of Noble, Clerical and Holy People], Wilno, Drukarnia Bractwa Św. Ducha, 1621, 127 pp.

(Smotrycki Melecjusz), Verificatia niewinności y omylnych po wszytkiey Litwie y Białey Ruśi rozśianych żywot y uczćiwe cnego narodu ruskiego… [Verification of Innocence and Errors of the Russian People Scattered Throughout Lithuania and White Russia], Wilno, Drukarnia Bractwa Św. Ducha, 1621, 74 pp.

Stefanovich P.S., Slavianorossiiskii narod v istoricheskoi literature Ukrainy i Rossii XVII  pervoi poloviny XVIII v. [The “Slavic-Russian Nation” in the Historical Literature of Ukraine and Russia From the 1600s to the Mid-1700s], “Slověne” [“Slověne. International Journal of Slavic Studies”] 2019, vol. 9, no. 2, pp. 417–447.

Zatyljuk Ja.V., Hreshhennja Rusi knjazem Volodymyrom: konstrujuvannja istorychnoi opovidi ta ii dopovnennja pravoslavnymy knyzhnykamy XIIXVI st. [The Baptism of Rus by Prince Volodymyr: Construction of the Historical Narrative and Its Additions by Orthodox Scribes of the 12th–16th Centuries], „Ukrai’ns’kyj istorychnyj zhurnal: naukovyj zhurnal” [“Ukrainian Historical Journal: Scientific Journal”], 2014 no. 1 (January–February), pp. 40–58.

Zhylenko І.V., Synopsys Kyivskyj. Lavrskyj almanah [Kievan Synopsis. Lavra Almanac], V.M. Kolpakova (Ed.), Kyi’v, VІPOL, 2002, 194 pp.

Informacje

Informacje: Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 135-150

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Weryfikacje ruskości. Kijowska historiografia prawosławna a metafora jedności (na wybranych przykładach)
Angielski: Verifications of Ruthenianness: Kievan Orthodox Historiography and the Metaphor of Unity (Selected Cases)

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-5025-5528

Norbert Morawiec
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-5025-5528 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
Polska

Publikacja: 03.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Norbert Morawiec (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Norbert Morawiec – doktor, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie; zainteresowania badawcze: historiografia Europy Środkowej i Wschodniej, rosyjska historiografia synodalna XVIII–XX wieku, antropologiczny wymiar historiografii.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Weryfikacje ruskości. Kijowska historiografia prawosławna a metafora jedności (na wybranych przykładach)

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE