Tolerancja i tożsamość jako warunki godnego przetrwania w państwie totalitarnym
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.12.2025
Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 7-21
https://doi.org/10.4467/25439561KSR.25.001.22287Autorzy
Tolerancja i tożsamość jako warunki godnego przetrwania w państwie totalitarnym
Niniejszy artykuł koncentruje się na zdefiniowaniu pojęć „tolerancja” oraz „tożsamość” (jednostkowa, zbiorowa, religijna, narodowa, kulturowa) w oparciu o powieści Ludmiły Ulickiej: Przypadek doktora Kukockiego, Medea i jej dzieci, Daniel Stein – tłumacz, Zielony namiot. Twierdząc, że obecnie, w ponowoczesnym świecie, wartości duchowe ustępują miejsca wartościom materialnym, skoncentrowano się na totalitaryzmie, kiedy tolerancja i tożsamość zastąpione zostały służbą ideologii. Pisząc o tożsamości jednostkowej zestawiono dwa antytetyczne pojęcia: homo sapiens i człowiek sprawiedliwy. Określając tożsamość religijną podkreślono, iż ta ostatnia nie zawsze jest synonimem tolerancji. Dużo miejsca poświęcono odzyskiwaniu tożsamości narodowej (na przykład Tatarzy krymscy), jak również kształtowaniu się tożsamości pokoleniowej, przeciwstawnej radzieckiemu mitowi „syn przeciw ojcu”. Ważna okazała się także, kształtująca małe wspólnoty tożsamość środowiskowa (dysydenci). W artykule nie pominięto wskazania na tożsamość kulturową, w tym sztukę, budzącą świadomość narodową.
Alekseeva L., Istoriia inakomysliia v SSSR [History of Dissent in the USSR], Vil’nius–Moskva, Moskovskaia Khel’sinskaia gruppa, 1992, 312 pp.
Ambrosewicz-Jacobs J., Tolerancja Jak uczyć siebie i innych [Tolerance. How to Teach Yourself and Others], trans. M. & P. Krasnowolscy, Kraków, Stowarzyszenie Willa Decjusza, 2003, 211 pp.
Arendt Kh., Antisemitizm [Anti-Semitism], “Sintaksis” [Syntaxis] 1989, no. 26, pp. 140–168.
Cenzura [Censorship], [in:] W. Kasack, Leksykon literatury rosyjskiej XX wieku. Od początku stulecia do roku 1996 [Lexicon of 20th Century Russian Literature. From the Beginning of the Century to 1996], trans. B. Kodzis, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1996, pp. 98–103.
Duda K., Andriej Amalrik – rosyjski dysydent [Andrei Amalrik – Russian Dissident], Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010, 340 pp.
Duda K., Szkice o prozie rosyjskiej XXI wieku (Ulicka, Szyszkin, Pielewin, Minajew, Sienczyn, Kuricyn, Starobiniec…) [Sketches on Russian prose of the 21st Century (Ulicka, Shishkin, Perlevin, Minayev, Senchin, Kuritsyn, Starobinets…)], Kraków, Księgarnia Akademicka, 2017, 266 pp.
Erikson E.H., Tożsamość a cykl życia [Identity and the Life Cycle), trans. M. Żywicki, Warszawa, Zysk i S-ka, 2004, 160 pp.
Gibson S., Sociology Youth and European Identity. Available at: https://translate.google.com/webside?sl=en8ltl=pl8lhl=pll8l.client=ruq8u=https://web.archiwe.org/web/20160304073506/http://www.socjology.ed.ac.uk/youth/docs/Gibsons_lit_rev.pdf, [accessed: 15.11.2024].
Heller M., Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki [Machine and Screws. How Soviet Man Toughened Himself], Warszawa, Pomost, 1989, 289 pp.
Heller M., Niekricz A., Utopia u władzy. Historia Związku Sowieckiego [Utopia in Power. A History of the Soviet Union], vol. 2, trans. A. M ietkowski, Wrocław, Universitas, 1989, 428 pp.
Hirsch M., Żałoba i postpamięć [Mourning and Postmemory] trans. K. Bojarska, [in:] Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki [Theory of Knowlegde of the Past against the Background of Contemporary Humanities], E. Domańska (Ed.), Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2010, pp. 247–280.
Jeszka A., Tożsamość religijna [Religious Identity]. Available at: https://laboratoriumwolnosci.pl/slownik/tozsamosc-religijna [accessed: 15.11.2024].
Kowalska M., Aleksander Sołżenicyn. Homo sovieticus i człowiek sprawiedliwy [Aleksander Solzhenitsyn. Homo Sovieticus and the Just Man], Toruń, Adam Marszałek Publishing House, 2011, 398 pp.
Łastawski K., Historyczne i współczesne wartości polskiej tożsamości narodowej [Historical and Contemporary Values of Polish National Identity], “Słupskie Studia Historyczne” [Słupsk Historical Studies] 2007, no. 13, pp. 279–307.
Mead M., Kultura i tożsamość. Studium dystansu międzypokoleniowego [Culture and Identity. A Study of Intergenerational Distance], trans. J. Hołówka, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN , 1978, 301 pp.
Możejko T., Realizm socjalistyczny. Teoria. Rozwój. Upadek [Socialist Realism. Theory. Development. Fall], Kraków, Universitas, 2001, 397 pp.
Rossiiskaia evreiskaia entsiklopediia [Russian Jewish Encyclopedia], Moskva, “Epos”, 1994, 769 pp.
Sadowski J., Rewolucja i kontrrewolucja obyczajów. Rodzina, prokreacja i przestrzeń życia w rosyjskim dyskursie utopijnym lat 20. i 30. XX wieku [Revolution and Counter-Revolution of Customs. Family, Procreation and the Space of Life in the Russian Utopian Discourse of the 1920s and 1930s.], Łódź, Ibidem, 2005, 211 pp.
Słownik dysydentów. Czołowe postacie ruchów opozycyjnych w krajach komunistycznych w latach 1956–1989, t. 2: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Estonia, Gruzja, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Rosja, Ukraina i Tatarzy Krymscy [Dictionary of Dissidents. Leading Figures of Opposition Movements in Communist Countries 1956–1989, vol. 2: Armenia, Azerbaijan, Belarus, Estonia, Georgia, Lithuania, Latvia, Moldova, Russia, Ukraine and the Crimean Tatars], Warszawa, Karta, 2007, 718 pp.
Stefaniak Ł., Tożsamość kultury a utopijny model – wczoraj i dziś [Cultural Identity and the Utopian Model – Yesterday and Today], [in:] Stałość i zmienność tożsamości [Constancy and Variability of Identity], L. Dyczewski, J. Szulich-Kałuża, R. Szwed (Eds.), Lublin, KUL Publishing House, 2010, pp. 151–170.
Suchocka A., Królikowska I., Kreowanie tożsamości kulturowej jako wyzwanie XXI wieku [Cultural Identity Creation as a 21st Century Challenge] “Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych” [Colloquium of the Faculty of Humanities and Social Sciences] 2014, no. 4, pp. 60–79.
Teryaki M., Co to jest tożsamość? [What Is Identity?] [26.11.2020]. Available at: https://pl.boell.org/pl/2020/11/26/co-jest-tozsamosc [accessed: 14.11.2024].
Ulicka L., Daniel Stein, tłumacz [Daniel Stein, Translator], trans. J. Redlich, Warszawa, Świat Książki, 2007, 543 pp.
Ulicka L., Medea i jej dzieci [Medea and Her Children], trans. R. Bartosik, Warszawa, Philip Wilson, 2004, 279 pp.
Ulicka L., Przypadek doktora Kukockiego [The Case of Dr. Kukocki], trans. B. Reszko, Warszawa, Philip Wilson, 2006, 399 pp.
Ulicka L., Zielony namiot [The Green Tent], trans. J. Redlich, Warszawa, Świat Książki, 2013, 411 pp.
Werth N., Państwo przeciwko społeczeństwu. Przemoc, represje i terror w Związku Sowieckim [State Against Society. Violence, Repression and Terror in the Soviet Union], [in:] Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania [The Black Book of Communism. Crimes, Terror, Persecution], M. Domańska, E. Olejarczuk-Rojewska, M. Petryńska (Eds.), Warszawa, Prószyński i S-ka, 1999, 710 pp.
Informacje: Kultura Słowian, 2025, Tom XXI, s. 7-21
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 03.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 504
Liczba pobrań: 407
