FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Wakuf w świetle prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej

Data publikacji: 08.10.2025

Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 1, s. 21-42

https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.002.21622

Autorzy

Eryk Zywert
Uniwersytet Warszawski
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2172-2910 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Wakuf w świetle prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej

Abstrakt

In 1936, the waqf, a traditional Muslim religious donation, became a sui generis property right existing in the Polish legal system. The purpose of this article is to analyze the materials of the legislative work on the Act of April 21, 1936 on the Relationship of the State to the Muslim Religious Community in the Republic of Poland in the context of the threads concerning the normalization of the waqf. This issue is complemented by considerations of the earlier history of the institution in question in the Polish lands. As a result, it becomes possible to present the evolution of the waqf – from the pattern in Muslim countries through the way it existed in the former legal system in Poland to the current law. This article contributes to the discourse on the model of functioning of religious communities and the impact of genetically religious norms on the state legal order.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Zespół nr 14 „Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego” [MWRiOP], sygn. 1468, 1469, 1470, 1485.

Archiwum Państwowe w Lublinie [APL], Zespół nr 1800 „Akta stanu cywilnego Gminy Mahometańskiej w Studziance” [ASCGMS], sygn. 59.

Archiwum Państwowe w Lublinie Oddział w Radzyniu Podlaskim [APLORP], Zespół nr 424 „Akta notariusza Ksawerego Referowskiego w Białej Podlaskiej” [ANKRBP], sygn. 1.

Narodowe Archiwum Cyfrowe, Zespół nr 15 „Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji”, sygn. 991.

Źródła prawne

Ustawa z 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.R.P. 1921 nr 44 poz. 267 ze zm.)

Ustawa z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U.R.P. 1926 nr 1 poz. 1 ze zm.).

Ustawa z 13 marca 1931 r. o wygaśnięciu mocy prawnej przepisów wyjątkowych, związanych z pochodzeniem, narodowością, językiem, rasą lub religją obywateli Rzeczypospolitej (Dz.U.R.P. 1931 nr 31 poz. 214).

Ustawa z 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.R.P. 1936 nr 30 poz. 240 ze zm.).

Ustawa z 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.R.P. 1936 nr 30 poz. 241).

Swod zakonow Rossijskoj Imperii. Kn. 3, t. 11, cz. 1. Red. Iwan Dmitrijewicz Morduchaj-Bołtowskij.

Sankt-Pietierburg: Russkoje Kniżnoje Towariszczestwo „Diatel”, 1912 [Свод законов Российской Империи, кн. 3, т. 11, ч. 1, ред. Иван Дмитриевич Мордухай-Болтовский. Санкт-Петербургъ: Русское Книжное Товарищество „Дятелъ“, 1912].

Zarządzenie [Prezydenta RP z 24 kwietnia 1936 r. o nadaniu Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski] (M.P. 1936 nr 97 poz. 179).

Źródła drukowane

Drozd, Andrzej, oprac. Corpus Inscriptionum Tartarorum Poloniae et Lithuaniae. T. 1: Studzianka. Warszawa: Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, 2016.

Gazeta Warszawska 254 (16/28 września 1853).

Kurjer Wileński 13/116(3717) (28 kwietnia 1936).

Rządowy projekt ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy nr 24).

Sprawozdanie stenograficzne z 5. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 13 grudnia 1935 r.

Sprawozdanie Komisji Oświatowej z 4 lutego 1936 r. o rządowym projekcie ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy nr 57).

Sprawozdanie stenograficzne z 9. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 7 lutego 1936 r.

Sprawozdanie Komisji Prawniczej z 27 lutego 1936 r. o projekcie ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (druk senacki nr 22).

Sprawozdanie stenograficzne z 7. posiedzenia Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z 6 marca 1936 r.

Sprawozdanie Komisji Oświatowej z 13 marca 1936 r. o zmianach, wprowadzonych przez Senat do uchwalonego przez Sejm 7 lutego 1936 r. projektu ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (druk sejmowy nr 98).

Sprawozdanie stenograficzne z 21. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1936 r.

Wiek 181 (6/18 sierpnia 1875).

„Z uroczystości wileńskich”. Karaj Awazy 10 (1936), 19–20a.

Opracowania

Achmatowicz, Aleksander. „Zarys stanu prawnego wyznania muzułmańskiego w byłej Rosji i współczesnej Polsce”. Rocznik Tatarski 1 (1932): 96–112.

Adamek, Jacek. „Pobożna donacja (wakf) jako muzułmański instrument ograniczenia ubóstwa – wybrane zagadnienia”. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 532 (2018): 11–22.

Adamus, Rafał. „Postępowanie egzekucyjne albo upadłościowe wobec osoby prawnej Kościoła Katolickiego w Polsce w mienie stanowiące przedmiot kultu religijnego”. Studia z Prawa Wyznaniowego 27 (2024): 81–94.

Arct, Michał. Słownik wyrazów obcych. Warszawa: Nakładem i drukiem M. Arcta, 1907.

Baszak, Łukasz. „Prace legislacyjne nad ustawą o stosunku państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej”. Acta Universitatis Wratislaviensis 3948, Prawo 328 (2019): 153–77.

Bazarewski, Stefan. “Muzułmanie w Jugosławii (dokończenie)”. Życie Tatarskie 2 (1937): 6–9.

Béraudo, Jean-Paul. Les trusts Anglo-Saxon et le droit francais. Paris: LCDJ, 1992.

Borecki, Paweł. „Przeżytki ustawodawstwa wyznaniowego w polskim systemie prawnym”. Studia Iuridica 59 (2014): 41–57.

Filak, Agnieszka; Resler, Tomasz. „Przedwojenne ustawy wyznaniowe – wybrane problemy, orzecznictwo i postulaty de lege ferenda”. Dyskurs Prawniczy i Administracyjny 4 (2021): 43–53.

Glenn, Patrick. “Le trust et le ius commune”. Common law d’un siècle l’autre 3 (1993): 559–75.

Grzegorzewski, Jan. Z sidżyllatów rumelijskich epoki wyprawy wiedeńskiej. Akta tureckie (tekst turecki i polski). Lwów: Towarzystwo dla Popierania Nauki Polskiej, 1912.

Hudson, Alastair. Equity and Trust. Abingdon: Routledge-Cavendish, 2007.

Kaczmarczyk, Rafał. „Opodatkowanie i zwolnienie od podatku nieruchomości wakufowych MZR w RP”. W: Kwestie majątkowe w prawie wyznaniowym, red. Marek Bielecki, 99–111, Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2018.

Kaczmarczyk, Rafał. Położenie prawne muzułmanów w Polsce międzywojennej (mps dysertacji doktorskiej). Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 2023.

Kaczmarczyk, Rafał. „Status prawny i faktyczny muzułmańskich związków wyznaniowych w Polsce”. Studia z Prawa Wyznaniowego 19 (2016): 263–87.

Kiliszkiewicz, Aleksander. „Prawne aspekty własności muzułmańskiej w prawie polskim”. Wrocławskie Studia Erazmiańskie 10 (2016): 525–35.

Kolaj-Ristanović, Irena. „Serbsko-albańska koegzystencja w Kosowie w latach 1878–1912 na przykładzie osmańskiego państwowego systemu edukacyjnego”, Prace Historyczne 2 (2023): 283–98.

Konkin, Denis. „Krymskije wakufy wo wtoroj połowinie XIX w.: istoriko-juridiczeskij aspiekt”. Krymskoje Istoriczeskoje Obozrienije 2 (2015): 63–83 [Конкин, Денис. „Крымские вакуфы во второй половине XIX в.: историко-юридический аспект”. Крымское Историческое Обозрение 2 (2015): 63–83].

Konopacki, Artur. Życie religijne Tatarów na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI–XIX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.

Krassowski, Krzysztof. Związki wyznaniowe w II Rzeczypospolitej. Studium historycznoprawne. Warszawa–Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988.

Kroczek, Piotr. „Kilka uwag o upadłości związków wyznaniowych i ich osób prawnych”. Przegląd Prawa Wyznaniowego 13 (2021): 181–96.

Kroczek, Piotr. Prawo wewnętrzne związków wyznaniowych w perspektywie organów władzy publicznej. Klauzule generalne. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, 2017.

Kryczyński, Leon. „Historia meczetu w Wilnie (próba monografii)”. Przegląd Islamski 1–3 (1937): 7–33.

Kryczyński, Leon. Tatarzy litewscy. Próba monografii historyczno-etnograficznej. Warszawa: Wydanie Rady Centralnej Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej, 1938.

Kryczyński, Leon; Kryczyński, Stanisław. „Tatarzy w Słonimiu. Z papierów po Stanisławie Kryczyńskim”. Acta Baltico-Slavica 18 (1987): 53–66.

Kurek, Robert. „Muzułmańskie ubezpieczenia na życie”. Wiadomości Ubezpieczeniowe 2 (2010): 133–49.

Kurek, Robert. „Ubezpieczenia a reguły islamu”. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 70 (2009): 98–106.

Lewalski, Krzysztof; Stegner Tadeusz. Kościoły, wyznania i związki religijne w Królestwie Polskim (1815–1914). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2022.

Łoziński, Władysław. Patrycyat i mieszczaństwo lwowskie w XVI i XVII wieku. Lwów: Gubrynowicz i Schmidt, 1892.

May, Karol. Szut. Powieść podróżnicza z illustracyami. Kraków: Przez Lądy i Morza, [1914].

Miśkiewicz, Ali. „Mniejszość tatarska w Polsce w latach 1918–1939”. Przegląd Historyczny 77/2 (1986): 241–67.

Myślicki, Ignacy. „Kultura islamu”. Przegląd Humanistyczny 4/1 (1925): 186–217.

Orgelbrand, Samuel. Encyklopedyja powszechna. T. 26. Kraków: Nakład, druk i własność S. Orgelbranda, 1867.

Rubacha, Jarosław. „Polityka Turcji wobec narodów i państw bałkańskich na przełomie XIX i XX wieku”. Slavia Meridionalis 11 (2011): 221–240.

Sawicki, Jakub. Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w Państwie Polskim. Warszawa: Wydawnictwo Kasy im. Mianowskiego Instytutu Popierania Nauki, 1937.

Sobczak, Jacek. „Położenie prawne tatarskich wyznawców islamu w II Rzeczypospolitej”. Przegląd Historyczny 79/3 (1988): 501–20.

Sabri, Reyhan. The Imperial Politics of Architectural Conservation. The Case of Waqf in Cyprus. London: Palgrave Pivot, 2019.

Strzała, Marek. Oświadczenie woli wyznaniowej osoby prawnej. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2019.

Szwat-Gyłybowska, Grażyna, red. Leksykon idei wędrownych na słowiańskich Bałkanach. XVIII – XX wiek, t. 6: Oświata –Tradycja – Uniwersalizm. Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, 2019.

Winnyczenko, Oksana. „Dwa tatarskie testamenty wojskowych z pierwszej połowy XVIII wieku”. Rocznik Lituanistyczny 3 (2017): 259–73.

Witkowski, Wit Stanisław. Wprowadzenie do prawa muzułmańskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2009.

Wojciechowski, Paweł. „Nabywanie nieruchomości rolnych przez kościelne i wyznaniowe osoby prawne w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego”. Studia Iuridica 87 (2021): 495–514.

Wood, Philip R. „Commercial Trusts in an International Context”. Trusts and Trustees 19/3–4 (2013): 267–274.

Wróbel-Lipowa, Krystyna. „Zniszczenia i straty polskich archiwów państwowych podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej w Polsce”. Annales Universitatis Mariae Curie‑Skłodowska. Sectio F, Historia 4647 (1991/1992): 485–97.

Wróblewska, Urszula. „Działalność Wileńskiego Oddziału Związku Kulturalno‑Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej”. Acta Baltico-Slavica 37 (2013): 165–78.

Zachariasiewicz, Maciej. Trust i inne stosunki powiernicze w prawie porównawczym i prawie prywatnym międzynarodowym. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2016.

Zamirski, Konrad. „Postępowanie regulacyjne Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP przed Międzykościelną Komisją Regulacyjną”. Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2–3(62–63) (2022): 138–49.

Zaporowska, Maria; Zaporowska, Zofia. „Wakuf w prawie polskim”. Cz. 1. Rejent 21/7–8 (2011): 136–58.

Zaporowska, Maria; Zaporowska, Zofia. „Wakuf w prawie polskim”. Cz. 2. Rejent 21/9 (2011): 87–104.

Zaporowska, Maria; Zaporowska, Zofia. „Wakuf cmentarny. Zarys problematyki prawnej”. W: Non omnis moriar. Osobiste i majątkowe aspekty prawne śmierci człowieka. Zagadnienia wybrane, red. Jacek Gołaczyński [et. al.], 900–18, Wrocław: Oficyna Prawnicza, 2015.

Zywert, Eryk. „Wakufy w II Rzeczypospolitej – między teorią a praktyką”. W: Znaczenie historii prawa dla współczesnego dyskursu prawniczego. XXIX Ogólnopolski Zjazd Historyków Ustroju i Prawa oraz Doktryn Polityczno-Prawnych, red. Marta Baranowska, Danuta Janicka, Marek Sobczyk. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2025 [w druku].

Informacje

Informacje: Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 1, s. 21-42

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Wakuf w świetle prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej
Angielski: Waqf in the Light of Legislative Work on the Act of April 21, 1936 on the Relationship between the State and the Muslim Religious Community in the Republic of Poland

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-2172-2910

Eryk Zywert
Uniwersytet Warszawski
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2172-2910 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Warszawski
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 039bjqg32

Publikacja: 08.10.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Eryk Zywert (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Wakuf w świetle prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 21 kwietnia 1936 roku o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE