Selected Fundamental Rights in the Polish Constitution of 1952
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 03.12.2025
Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 3, s. 329-343
https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.022.22152Autorzy
Selected Fundamental Rights in the Polish Constitution of 1952
Fundamental rights are those which, in the Constitution, provide protection for the most important rights and freedoms. Due to the nature of the People’s Republic of Poland, the guarantees provided by the Constitution of the People’s Republic of Poland of 1952 were essentially limited to the rights granted to citizens only. In socialist states, their role was reduced to defining the position of the citizens and their relations with the state. These were civil, political rights, granted by the state, and not recognized as inherent rights of every human being. In its original version of 1952, the Constitution contained in Chapter 7 a catalog entitled: Fundamental rights and duties of citizens. After the 1976 amendment, this was Chapter 8. As fundamental rights, the Constitution recognized the following: the right to work, the right to rest, the right to health care, the right to education, the right to enjoy cultural achievements, equal rights for men and women, the right of marriage and the family to be protected by the state, the right of the youth to be protected by the state, freedom of conscience and religion, freedom of speech, printing, assembly, rallies, marches and demonstrations, the right of association, equality of citizens regardless of nationality, race, or religion, the right to address complaints and grievances to state bodies, personal inviolability, the right to asylum of foreign citizens. The aim of this study is to characterize several selected fundamental rights introduced by the Constitution of the People’s Republic of Poland. The analysis will include: the right to work, the right to education, freedom of conscience and religion, freedom of speech, printing, assembly, rallies, marches and demonstrations, the right of association. The paper will present the way the above-mentioned rights were regulated in the Constitution and their interpretation in the socialist state. The method used in the work is the descriptive method.
Archive of Institute of National Remembrance, branch in Kraków, IPN Kr 0179/201, vol. 1, Lenin, “Socjalizm a religia.” In: Wybór tekstów z historii krytyki religii, ed. Adam Lach. Kraków: Federacja Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej [etc.], 1976: 78–9.
National Archive in Kraków, PWRN Obyw. 211, confidential official note of a working meeting at the Social and Administrative Depa rtment of the Ministry of the Interior in Warsaw on 27 April 1963, k. 41.
Ustawa konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1947 nr 18 poz. 71) [The Constitutional Act of 19th February 1947 on the System and Scope of Action of the Supreme Authorities of the Republic of Poland (Journal of Laws of 1947 no. 18 item 71)].
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (Dz.U. 1952 nr 33 poz. 232) [The Constitution of the People’s Republic of Poland (Journal of Laws of 1952 no. 33 item 232)].
Dekret z dnia 5 lipca 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz.U. 1946 nr 34 poz. 210 ze zm.) [Decree of 5 July 1946 on the Establishment of the Central Office for the Control of Press, Publications and Shows (Journal of Laws of 1946 no. 34 item 210 as amended)].
Ustawa z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych (Dz.U. 1949 nr 41 poz. 293 ze zm.) [Act of 1 July 1949 on Trade Unions (Journal of Laws of 1949 no. 41 item 293 as amended)].
Dekret z dnia 5 sierpnia 1949 r. o ochronie wolności sumienia i wyznania (Dz.U. 1949 nr 45 poz. 334) [Decree of 5 August 1949 on the Protection of Freedom of Conscience and Religion (Journal of Laws of 1949 no. 45 item 334)].
Dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o obsadzaniu duchownych stanowisk kościelnych (Dz.U. 1953 nr 10 poz. 32) [Decree of 9 February 1953 on the Filling of Clerical Church Positions (Journal of Laws of 1953 no. 10 item 32)].
Dekret z dnia 31 grudnia 1956 r. o organizowaniu i obsadzaniu stanowisk kościelnych (Dz.U. 1957 nr 1 poz. 6) [Decree of 31 December 1956 on the Organisation and Filling of Church Positions (Journal of Laws of 1957 no. 1 item 6)].
Ustawa z dnia 29 marca 1962 r. o zgromadzeniach (Dz.U. 1962 nr 20 poz. 89) [Act of 29 March 1962 on Assemblies (Journal of Laws of 1962 no. 20 item 89)].
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141) [Act of 26 June 1974 Labor Code (Journal of Laws of 1974 no. 24 item 141)].
Ustawa z dnia 10 lutego 1976 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. 1976 nr 5 poz. 29) [Act of 10 February 1976 Amending the Constitution of the Polish People’s Republic (Journal of Laws of 1976 no. 5 item 29)].
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 1932 nr 94 poz. 808 ze zm.) [Regulation of the President of Republic of Poland of 27 October 1932 – Law on Associations (Journal of Laws of 1932 no. 94 item 808 amended)].
Bednarski, Stanisław. Prawa i wolności obywatelskie w PRL. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1978.
Burda, Andrzej. Polskie prawo państwowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
Chumiński, Jędrzej. “Systemowe uwarunkowania erozji etosu pracy w PRL (na przykładzie środowiska robotników przemysłowych 1945–1956).” Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu 74 (2009): 251–72.
Dobkowski, Bogdan. Konstytucyjne prawa i obowiązki obywateli PRL. Studium polityczno-prawne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979.
Godlewski, Jerzy F. Obywatel a religia. Wolność sumienia w PRL. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1977.
Grzelak, Edward. U podstaw polityki wyznaniowej. Warszawa: Książka i Wiedza, 1980.
Grzelak, Edward. Z problematyki rozdziału kościoła od państwa. Warszawa: Książka i Wiedza, 1980.
Kamosiński, Sławomir. “Praca jako obowiązek a praca jako źródło satysfakcji. Studium historyczne roli i znaczenia pracy w dziejach Polski (po 1945 roku).” Annales. Etyka w życiu gospodarczym 19, 2 (2016): 63–79.
Kazimierczuk, Marcin. Wolność zrzeszania się w związki zawodowe w polskim porządku prawnym. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2015.
Kąkol, Kazimierz. Prawa i obowiązki obywatelskie w PRL. Warszawa: Książka i Wiedza, 1969.
Krzysztofek, Katarzyna. Położenie prawne i działalność nierzymskokatolickich Kościołów i związków wyznaniowych w Krakowie w latach 1945–1970. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018.
Langer, Tomasz. “Wolność sumienia i wyznania.” In: Podstawowe prawa i obowiązki obywateli PRL, ed. Adam Łopatka, 78–84. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
Michalska, Anna. “Podstawowe prawa społeczne obywateli PRL.” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 32, 3 (1970): 31–45.
Opałek, Kazimierz. Podstawowe prawa i obowiązki obywatelskie w świetle Konstytucji PRL. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1955.
Piekarski, Mieczysław. “Podstawowe zasady prawa pracy.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Lublin-Polonia 24, 2 (1977): 37–57.
Piotrowski, Włodzimierz. “Prawo do nauki.” In: Podstawowe prawa i obowiązki obywateli PRL, ed. Adam Łopatka, 153–8. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
Piotrowski, Włodzimierz. “Prawo do pracy.” In: Podstawowe prawa i obowiązki obywateli PRL, ed. Adam Łopatka, 107–14. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
Podstawowe prawa obywateli PRL. Materiał pomocniczy na zajęcia szkoleniowe i lektorskie w środowisku młodzieży. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978.
Siemieński, Feliks. Podstawowe wolności, prawa i obowiązki obywateli PRL. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979.
Skrzydło, Wiesław; Zakrzewski, Wojciech. “Mała Konstytucja z dnia 19 lutego 1947 r. – geneza i znaczenie.” Przegląd Prawa Konstytucyjnego 3 (2012): 13– 29.
Stawarska-Rippel, Anna. Prawo sądowe Polski Ludowej 1944–1950 a prawo Drugiej Rzeczypospolitej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006.
Szczepaniak, Marian. “Wolność słowa i druku.” In: Podstawowe prawa i obowiązki obywateli PRL, ed. Adam Łopatka, 84–90. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968.
Szymaniak, Adam. “Prawa obywatelskie w konstytucjach z 1952 r. i 1997 r. Analiza porównawcza.” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 63, 3 (2001): 31–48.
Świątkowski, Henryk. Wyznaniowe prawo państwowe. Problematyka prawna wolności sumienia w PRL. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962.
Wojtkowiak, Dionizy. “Konstytucyjne wolności obywateli PRL.” Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 32, 3 (1970): 9–29.
Zakrzewski, Wojciech. “O ingerencji prawodawczej w wolność słowa w okresie PRL.” Studia Iuridica Lublinensia 22 (2014): 631–55.
Informacje: Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 3, s. 329-343
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Publikacja: 03.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
AngielskiLiczba wyświetleń: 768
Liczba pobrań: 815
