FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Kształtowanie polskiego aparatu administracji w b. Galicji. Wydział Krajowy oraz Namiestnictwo wobec projektów ustaw o ustroju administracji publicznej z 1919 r.

Data publikacji: 02.12.2025

Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 2, s. 235-246

https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.015.21746

Autorzy

Jacek Wałdoch
Uniwersytet Gdański
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-3359-1188 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Kształtowanie polskiego aparatu administracji w b. Galicji. Wydział Krajowy oraz Namiestnictwo wobec projektów ustaw o ustroju administracji publicznej z 1919 r.

Abstrakt

The article analyzes the process of taking over administrative power in Galicia by Polish authorities in the years 1918–1919, in the context of Polish-Ukrainian struggles and the fall of the Austro-Hungarian monarchy. The role of the Provisional Ruling Committee (TKR), the Polish Liquidation Commission (PKL) and the National Department and Governorship in shaping local administrative structures is discussed. Particular attention is paid to the conflicts of competences between local and central authorities in Warsaw and the efforts to integrate Galicia into the reborn Polish Republic. The article presents criticism of the activities of the Ruling Commission, its temporary nature and the postulates of the National Department regarding maintaining the autonomy of the region until the full unification of administration in Poland. The article also shows the influence of draft administrative laws on the process of shaping territorial administration, as well as the final abolition of the National Department and the establishment of the Provisional Local Government Department in 1920. In summary, it emphasizes that the administrative changes in Galicia were of a provisional nature, and the lack of a coherent integration policy hindered the effective functioning of the state apparatus.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Центральний державний історичний архів України, м. Львів [Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie] [CDIAUL], Komitet Krajowy we Lwowie (fond 165): op. 1, spr. 984

Центральний державний історичний архів України, м. Львів [Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie] [CDIAUL], Tymczasowy Komitet Rządzący (fond 213): op. 1 , spr. 3

Центральний державний історичний архів України, м. Львів [Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie] [CDIAUL], Generalny Delegat Rządu dla Galicji (fond 214): op. 1, spr. 101; op. 1, spr. 6

Źródła drukowane

Przeniosło, Marek, oprac. Narodziny niepodległości w Galicji (1918–1919). Wybór dokumentów z archiwów lwowskich. Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego, 2007.

Ustawa gminna z dnia 12. Sierpnia 1866: ustawy o obszarach dworskich i reprezentacji powiatowej, Ordynacja wyborcza dla Gmin i powiatowa obowiązujące dla Galicji wraz z W. Ks. Krakowskiem tudzież ustawy państwowe o zasadniczych podstawach urządzenia Gmin z dodanym rejestrem abecadłowym, Lwów: nakładem Karola Wilda, 1867.

Źródła prawa

Dekret w przedmiocie objęcia zarządu wymiaru sprawiedliwości w b. zaborze austriackim (Dz. Pr. P.P. 1918 nr 23 poz. 76).

Ustawa z dnia 8 kwietnia 1919 r. w przedmiocie objęcia przez Ministerstwo Skarbu administracji skarbowej na ziemiach polskich, które wchodziły w skład b. monarchii Austriacko-Węgierskiej (Dz. Pr. P.P. 1919 nr 31 poz. 261).

Ustawa z dnia 8 kwietnia 1919 r. w przedmiocie objęcia przez Ministerstwo Skarbu administracji skarbowej na ziemiach polskich, które wchodziły w skład b. monarchii Austriacko-Węgierskiej (Dz. Pr. P.P. 1919 nr 31 poz. 261).

Ustawa z dnia 26 lipca 1919 r. zmieniająca postanowienia galicyjskiej ustawy gminnej, obowiązująca na terytorium b. Galicji (Dz.U. 1919 nr 67 poz. 403).

Ustawa z dnia 26 lipca 1919 r. o połączeniu obszarów dworskich z gminami, obowiązująca na terytorium b. Galicji (Dz.U. 1919 nr 67 poz. 404).

Ustawa z dnia 30 stycznia 1920 r. o zniesieniu Sejmu i Wydziału Krajowego b. Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskiem (Dz.U. 1920 nr 11 poz. 61).

Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerii z W. Ks. Krakowskim oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy (Dz.U. 1920 nr 117 poz. 768).

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 stycznia 1928 r. o zniesieniu Tymczasowego Wydziału Samorządowego we Lwowie (Dz.U. 1928 nr 7 poz. 40).

Rozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie administracji państwowej Galicji (Dz. Pr. P.P. 1919 nr 24 poz. 240).

Opracowania

Cybulski, Bogdan. Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego (1918–1920). Opole: Instytut Śląski, 1980.

Dziadzio, Andrzej; Mataniak, Mateusz. „Raport Generalnego Delegata Rządu dla Galicji dla ministra spraw wewnętrznych”. Myśl Polityczna. Political Thought 1(2) (2020): 133–47.

Dziadzio, Andrzej. „Początki działalności Generalnego Delegata Rządu dla Galicji (1919–1921)”. Z Dziejów Prawa 13(21) (2020): 173–88.

Dziadzio, Andrzej. „Urząd Generalnego Delegata Rządu dla Galicji (1919–1921)”. Przegląd Sejmowy 4(165) (2021): 37–64.

Gmitruk, Janusz, red. Powstanie i działalność Polskiej Komisji Likwidacyjnej 28 X 1918 r. w Galicji – pierwszego polskiego rządu dzielnicowego. Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2018.

Kostrubiec, Jarosław. „Z dziejów administracji państwa stanu wyjątkowego. Ustrój administracji publicznej na terenach byłego zaboru austriackiego u progu II Rzeczypospolitej”. Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 41/4 (2020): 163–81.

Lasocki, Zygmunt. Wspomnienia szefa administracji P. K. L. i K. Rz. Kraków: nakładem autora, 1931.

Mielcarek, Adam J. Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.

Ostanek, Adam A. VI Lwowski Okręg Korpusu w dziejach wojskowości polskiej w latach 1921–1939. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2013.

Próchnik, Adam. Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej. Zarys dziejów politycznych. Warszawa: „Książka i Wiedza”, 1957.

Przeniosło, Marek. Polska Komisja Likwidacyjna 1918–1919. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, 2010.

Przeniosło, Marek. „Polska Komisja Likwidacyjna (1918–1919): podstawy prawne działalności i aktywność prawodawcza”. Czasopismo Prawno-Historyczne 61/1 (2009): 145–71.

Przeniosło, Marek. „Między niezależnością a podległością: stosunki Polskiej Komisji Likwidacyjnej z rządem warszawskim (1918–1919)”. Czasy Nowożytne 21 (2008): 81–100.

Przeniosło, Marek. „Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie 1918–1919 (władze, aparat urzędniczy i baza lokalowa)”. Krzysztofory 27 (2009): 243–56.

Ptak, Marian J. „Przejściowe ośrodki i organy władzy na ziemiach polskich zaboru austriackiego (1918–1921)”. W: Okresy przejściowe – ustrój i prawo, red. Jacek Przygodzki, 85–124. Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2019. DOI: https://doi.org/10.34616/23.19.100.

CrossRef Następne

Tomczyk, Ryszard. „Od namiestnika do wojewody. Likwidacja zaborczego systemu prawno-administracyjnego w Galicji w okresie budowy II Rzeczypospolitej (1918–1921). Wybrane zagadnienia”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego, Seria Prawnicza 64 (2010): 129–48.

Wałdoch, Jacek. Zarząd komisaryczny w wielkich miastach II Rzeczypospolitej. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2020.

Wrabec, Dominik. Tymczasowy Wydział Samorządowy. Lwów: nakładem Towarzystwa Naukowego, 1933.

Informacje

Informacje: Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 2, s. 235-246

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski:
Kształtowanie polskiego aparatu administracji w b. Galicji. Wydział Krajowy oraz Namiestnictwo wobec projektów ustaw o ustroju administracji publicznej z 1919 r.
Angielski:
Shaping the Polish Administrative Apparatus in the Former Galicia. The National Department and the Governorship in the Face of the Draft Laws on the Public Administration System of 1919

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-3359-1188

Jacek Wałdoch
Uniwersytet Gdański
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-3359-1188 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Gdański
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 011dv8m48

Publikacja: 02.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Jacek Wałdoch (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Kształtowanie polskiego aparatu administracji w b. Galicji. Wydział Krajowy oraz Namiestnictwo wobec projektów ustaw o ustroju administracji publicznej z 1919 r.

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE