FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Co wiemy o sądach cechowych? Raz jeszcze o sądownictwie korporacji rzemieślniczych w świetle najstarszych źródeł do historii krakowskiej organizacji cechowej

Data publikacji: 02.12.2025

Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 2, s. 185-203

https://doi.org/10.4467/20844131KS.25.012.21743

Autorzy

Mateusz Król
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
ul. Krakowska 46, 31-066 Kraków, Polska
https://orcid.org/0000-0003-0346-6773 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Co wiemy o sądach cechowych? Raz jeszcze o sądownictwie korporacji rzemieślniczych w świetle najstarszych źródeł do historii krakowskiej organizacji cechowej

Abstrakt

In over a hundred years of research on the history of Kraków, relatively little has been written about the guild organization, especially about guild courts. The fact that guild courts existed was of course noted, but no in-depth analysis of this issue was undertaken. Only in recent years have historians devoted more attention to this issue, using both normative sources and previously unexplored notes from the oldest guild books. Their analysis has allowed a determination of the degree of subordination of guilds to the city council, making a fairly precise division of jurisdiction between them, indicating the personal composition of guild courts and reconstructing the course of criminal proceedings before guilds. It has also led to the conclusion that their substantive jurisdiction must have been broader than originally assumed on the basis of the statutes. At the same time, it has confirmed the belief that, together with the city courts, the guild courts belonged to one city-wide judicial system, and the city council was the authority under which the guild courts ruled, at the same time constituting a forum for appealing rulings of the guild courts. This article is a summary of the current state of knowledge about the guild courts in old Kraków.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK];  Consularia Cracoviensia, Inscriptiones: sygn. 29/33/0/1.4.1/427

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego [AUJ]; Spuścizna 37 (Grodecki Roman), teczka nr 11: Grodecki, Roman. Dzieje cechów rzemieślniczych w Polsce, 1945 (rkps)

Biblioteka Jagiellońska [BJ]; Księga cechu sukienników w Krakowie z lat 1423–1614, rkps nr 6784

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu [BO]; Arbitria honorabilium magistrorum carnificum Cracoviensium 1380–1438, rkps nr 1488 II.

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu [BO]; Arbitria et decisiones contubernii carnificum Cracoviensium 1452–1526, rkps nr 1489 III.

Źródła drukowane

Dybaś, Bogusław; Tandecki, Janusz, oprac. Księga cechowa złotników krakowskich 1462–1566. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2000 (Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa, t. 2) [KCZK].

Estreicher, Stanisław, wyd. Najstarszy zbiór przywilejów i wilkierzy miasta Krakowa. Cz. 2–3. Kraków: Akademia Umiejętności, 1936 (Wydawnictwa Komisji Historycznej Polskiej Akademii Umiejętności, nr 82) [NZPWK].

Groicki, Bartłomiej. Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1953 (Biblioteka Dawnych Polskich Pisarzy Prawników, t. 1).

Jelonek-Litewka, Krystyna; Litewka, Aleksander; Niwiński, Mieczysław, wyd. Księga wójtowska krakowska 1442–1443. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1995 (Fontes Cracovienses, t. 3) [KWK].

Krzyżanowski, Stanisław; Piekosiński, Franciszek, wyd. Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa, t. 1, z. 1–2. Kraków: Akademia Umiejętności, 1885 [PPSMK 1].

Krzyżanowski, Stanisław; Piekosiński, Franciszek, wyd. Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa, t. 2, z. 2. Kraków: Akademia Umiejętności, 1892 [PPSMK 2].

Piekosiński, Franciszek, wyd. Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa, cz. 1. Kraków: Akademia Umiejętności, 1879 (Wydawnictwa Komisji Historycznej Akademii Umiejętności w Krakowie, nr 13) [KDMK 1].

Piekosiński, Franciszek, wyd. Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa, cz. 2. Kraków: Akademia Umiejętności, 1882 (Wydawnictwa Komisji Historycznej Akademii Umiejętności w Krakowie, nr 22) [KDMK 2].

Piekosiński, Franciszek, wyd. Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400. Cz. 1: Liber actorum, resignationum nec non ordinationum Civitatis Cracoviae 1300–1375. Kraków: Akademia Umiejętności, 1878 [NKRK 1].

Wyrozumska, Bożena, wyd. Księga proskrypcji i skarg miasta Krakowa 1360–1422. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2001 (Fontes Cracovienses, t. 9) [KPSK].

Opracowania

Bartoszewicz, Agnieszka. Piśmienność mieszczańska w późnośredniowiecznej Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2012.

Bąkowski, Klemens. Dawne cechy krakowskie. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1903 (Biblioteka Krakowska, t. 22).

Chmiel, Adam. Rzeźnicy krakowscy. Kraków: Cech Rzeźników i Masarzy „Na Kotłowem”, 1930. Chotkowski, Władysław. Rzemiosła i cechy krakowskie w XV wieku. Kraków: nakładem autora, 1891.

Follprecht, Kamila; Krawczuk, Wojciech. „Die Rolle der Frauen in den Krakauer Zünften der Neuzeit”. W: Krakau – Nürnberg – Prag: Stadt und Handwerk in der vorindustriellen Zeit, red. Olga Fejtová, Antonia Landois, Zdzisław Noga, 433–41. Praha: Nakladatelství Pavel Mervart, 2022.

Gadocha, Marcin. Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2012.

Gadocha, Marcin. „Cech piwowarów, karczmarzy i słodowników krakowskich w XVI i XVII wieku”. W: Miasta polskie w średniowieczu i czasach nowożytnych, red. Paweł Gołdyn, 253–79. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, 2008.

Grodecki, Roman. „Z dziejów walki klasowej w rzemiośle i górnictwie polskim”. Kwartalnik Historyczny 61 (1954): 137–49.

Kiryk, Feliks. „Porządek cechowy w lokacyjnym Krakowie”. W: Kraków. Studia z dziejów miasta, red. Jerzy Rajman, 76–86. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2007.

Król, Mateusz. „Cech malarzy krakowskich w świetle statutu z 1490 roku”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Historyczne 142 (2015): 79–98.

Król, Mateusz. Cechy krakowskie w XIV–XVI wieku. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2023 (Biblioteka Krakowska t. 169).

Łowmiański, Henryk. Początki Polski. T. 6, cz. 2: Polityczne i społeczne procesy kształtowania się narodu do początku wieku XIV. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1985.

Maisel, Witold. Poznańskie prawo karne do końca XVI w. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1963.

Maisel, Witold. Sądownictwo miasta Poznania do końca XVI wieku. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1961.

Mikołajczyk, Marian. Proces kryminalny w miastach Małopolski XVI–XVIII wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2013.

Mikuła, Maciej. „Das Krakauer Zunftrecht im 16. Jahrhundert – auf der Suche nach einem universellen Regulierungsmuster”. W: Krakau  Nürnberg  Prag: Stadt und Handwerk in der vorindustriellen Zeit, red. Olga Fejtová, Antonia Landois, Zdzisław Noga, 15–39. Praha: Nakladatelství Pavel Mervart, 2022.

Mikuła, Maciej. „Jagiellonowie a prawo cechowe w miastach małopolskich”. W: Miasto i państwo na przestrzeni dziejów. Studium historyczno-prawne. Księga jubileuszowa z okazji czterydziestopięciolecia pracy naukowej oraz 70. urodzin Profesora Tadeusza Maciejewskiego, red. Michał Gałędek, 65–76. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2020.

Mitkowski, Józef. „Wiadomości o strajkach w Krakowie w XIV wieku”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Historyczne 56 (1977): 33–8.

Noga, Zdzisław. „Der Krakauer Rat und Zünfte im 15. bis 18. Jahrhunder”. W: Krakau  Nürnberg  Prag: Stadt und Handwerk in der vorindustriellen Zeit, red. Olga Fejtová, Antonia Landois, Zdzisław Noga, 257–69. Praha: vydalo Nakladatelství Pavel Mervart, 2022.

Orzelska-Konarska, Barbara. Mistrzowie i czeladnicy. Pozycja społeczna czeladzi w cechach krakowskich w XV–XVII w. Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, 1968 (Biblioteka Tysiąclecia Rzemiosła Polskiego, t. 8).

Pazdro, Zbigniew. Uczniowie i towarzysze cechów krakowskich od drugiej połowy wieku XIV do połowy wieku XVII. Lwów: Drukarnia Władysława Łozińskiego, 1900 (Studya nad Historyą Prawa Polskiego, t. 1, nr 4).

Pietrusiński, Jerzy. „Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich cech”. W: Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa, red. Jerzy Pietrusiński, t. 1. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2000.

Ptaśnik, Jan. Miasta i mieszczaństwo w dawnej Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949.

Radomski, Maciej T. „Ipsa civitas habundat furibus... Przestępcy i przestępczość w późnośrednowiecznym Krakowie”. W: Coram iudicio. Studia z dziejów kultury prawnej w miastach późnośredniowiecznej Polski, red. Agnieszka Bartoszewicz, 11–83. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013 (Fasciculi Novi Historici, t. 13).

Rajman, Jerzy. „Gmina miasta lokacyjnego w XIII i początkach XIV wieku”. W: Kraków. Studia z dziejów miasta. W 750 rocznicę lokacji, red. Jerzy Rajman, 61–75. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2007.

Schmidt, Michał. „Sądownictwo cechów krakowskich w średniowieczu w świetle ksiąg cechowych”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Historyczne 142 (2015): 61–77.

Starzyński, Marcin. Krakowska rada miejska w średniowieczu. Kraków: Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”, 2012 (Maiestas – Potestas – Communitas, t. 3).

Starzyński, Marcin. „«Mistrzowie koziobrodzi» – krawcy i ich cech w Krakowie XIV–XV wieku”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 70/2 (2022): 151–64 (wersja niemieckojęzyczna: „Meister Ziegenbock – Schneider und ihre Werkstätten im Raum der mittelalterlichen Stadt Krakau”. W: Krakau  Nürnberg  Prag: Stadt und Handwerk in der vorindustriellen Zeit, red. Olga Fejtová, Antonia Landois, Zdzisław Noga, 71–91. Praha: Nakladatelství Pavel Mervart, 2022).

Stesłowicz, Władysław. „Cechy krakowskie w okresie powstania i wzrostu”. Kwartalnik Historyczny 6 (1892): 277–333.

Warschauer, Adolf. „Die mittelalterlichen Innungen zu Posen“. Zeitschrift der historischen Gesselschaft für die Provinz Posen 1 (1885): 14–8, 248–79, 433–84.

Wiencierz, Patrycja. „Iuramentum na inaugurację władzy w mieście średniowiecznym. Przykład Krakowa”. Czasopismo Prawno-Historyczne 69 (2017): 331–52.

Wyrozumski, Jerzy. „Korporacje zawodowe i religijne w średniowiecznym Krakowie”. W: Jerzy Wyrozumski, Cracovia mediaevalis, 213–21. Kraków: Wydawnictwo Avalon, 2010.

Wyrozumski, Jerzy. Dzieje Krakowa. T. 1: Kraków do schyłku wieków średnich. Red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1992.

Wyrozumski, Jerzy. „Związki czeladnicze w Polsce średniowiecznej”. Przegląd Historyczny 68 (1977): 1–15.

Zaremska, Hanna. Banici w średniowiecznej Europie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1993.

Zaremska, Hanna. „Żywi wobec zmarłych. Brackie i cechowe pogrzeby w Krakowie w XIV–pierwszej połowie XVI wieku”. Kwartalnik Historyczny 81 (1974): 733–49.

Informacje

Informacje: Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, Tom 18 (2025), Tom 18, Zeszyt 2, s. 185-203

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski:
Co wiemy o sądach cechowych? Raz jeszcze o sądownictwie korporacji rzemieślniczych w świetle najstarszych źródeł do historii krakowskiej organizacji cechowej
Angielski:
What Do We Know about the Guild Courts? Another Look at the Judicial System of Craftsmen Corporations in the Light of the Oldest Sources on the History of the Kraków Guild Organization

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-0346-6773

Mateusz Król
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
ul. Krakowska 46, 31-066 Kraków, Polska
https://orcid.org/0000-0003-0346-6773 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
ul. Krakowska 46, 31-066 Kraków, Polska

Publikacja: 02.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Mateusz Król (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Co wiemy o sądach cechowych? Raz jeszcze o sądownictwie korporacji rzemieślniczych w świetle najstarszych źródeł do historii krakowskiej organizacji cechowej

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE