Źródła do dziejów krakowskich cechów cukierników, piekarzy i rzeźników w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 09.01.2026
Krakowski Rocznik Archiwalny, 2025, XXXI, s. 11-40
https://doi.org/10.4467/12332135KRA.25.001.22799Autorzy
Źródła do dziejów krakowskich cechów cukierników, piekarzy i rzeźników w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie
Cechy rzemieślnicze w Krakowie funkcjonowały zasadniczo bez zmian od średniowiecza do 1860 r., kiedy władze austriackie ustawą przemysłową przekształciły je w stowarzyszenia przemysłowe działające w oparciu na statutach. Po 1945 r. władze PRL zakończyły działalność dawnych cechów, w 1951 r. powołano Cech Rzemiosł Różnych w Krakowie, skupiający m.in. rzemieślników branży spożywczej: rzeźników, wędliniarzy, piekarzy i cukierników. Artykuł prezentuje zachowaną w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie dokumentację cechów skupiających cukierników, piekarzy i rzeźników oraz instytucji i urzędów nadzorujących ich funkcjonowanie od XV do XX w.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta miasta Krakowa, sygn. 29/33/3022, 3106, 3107, 3109, 3110, 3127–3140, 3589, 3590, 4019–4024; sygn. 29/33/Kr 2253–2257, Kr 2332, Kr 5721–5733, Kr 5750–5754, Kr 5757–5759, Kr 6083, Kr 6084, Kr 6094, Kr 6095, Kr 6109, Kr 7145, Kr 7175, Kr 8050, Kr 8065, Kr 8072, Kr 8074, Kr 8100, Kr 8104, Kr 8106, Kr 8120, Kr 8137, Kr 8145, Kr 8146, Kr 8165, Kr 8183, Kr 8232, Kr 8238, Kr 8767, Kr 8768, Kr 8171, Kr 8188, Kr 8201, Kr 8224, Kr 8225, Kr 8233; sygn. 29/33/IT 740d.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum miasta Kazimierza pod Krakowem, sygn. 29/34/842–854.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum miasta Kleparza, sygn. 29/36/148–152.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Państwowe w Krakowie, sygn. 29/819/128, 131,136, 165, 174, 282.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Wolnego Miasta Krakowa, sygn. 29/200/260, 741, 817–819, 825.
Archiwum Narodowe w Krakowie, C.K. Dyrekcja Policji w Krakowie, sygn. 29/244/35–39.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Cech pasztetników, traktierników, cukierników [i piernikarzy] w Krakowie, sygn. 29/133/1–9.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Cech piekarzy w Krakowie, sygn. 29/168/1–100.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Cechy rzeźników w Krakowie, Kazi Archiwum Narodowe w Krakowie, mierzu i Kleparzu, sygn. 29/176/1–78.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Miscellanea, sygn. 29/1604/23.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Obchody i uroczystości krakowskie – zbiór szczątków zespołów akt komitetów obchodów, sygn. 29/576/134.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Organizacje społeczne o charakterze gospodarczym – zbiór szczątków zespołów, sygn. 29/536/5.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Kraków-Kleparz, sygn. 29/1167/548.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Kraków-Nowa Huta, sygn. 29/703/988.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Kraków-Stare Miasto, sygn. 29/1614/7422, 7424, 7425.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa, sygn. 29/701/11873.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Sąd Okręgowy w Krakowie, sygn. 29/1989/24757, 25994.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Spółdzielnie krakowskie – zbiór szczątków zespołów, sygn. 29/1328/98–102.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Spuścizna Zofii Homeckiej, sygn. 29/1914/3.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski, sygn. 29/691/UW II 1823, UW II 2054–2061, UW II 2141, UW II 3996–4000.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego w Krakowie, sygn. 29/714/3.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Zarząd Miejski w Krakowie, sygn. 29/699/457–485, 497–566, 573–619, 716–718.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór dokumentów papierowych, sygn. 29/658/138, 276, 516, 671, 764, 900, 985, 1231, 1278.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór dokumentów pergaminowych, sygn. 29/657/449, 507, 606, 672, 682, 683, 693, 839, 1063, 1272.
Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór ikonograficzny Jana Augustyna, sygn. 29/673/861.
Archiwum zakładowe Archiwum Narodowego w Krakowie, sygn. 1/50 (znak sprawy 52-8/80); sygn. 186/18 (znak sprawy DN 52-8/08); sygn. 382/55 (znak sprawy DN.512.14.2017); sygn. 445/52 (znak sprawy DN.512.26.2019); księga nabytków Oddziału III, nr 294/1972.
Cracovia artificum 1300–1500. Wyd. Jan Ptaśnik. Źródła do Historyi Sztuki i Cywilizacji w Polsce t. 4. Kraków: Akademia Umiejętności, 1917.
Cracovia artificum 1501–1550. Wyd. Marian Friedberg. Źródła do Historyi Sztuki i Cywilizacji w Polsce t. 5, z. 1–3. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1937–1948.
Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1795), t. 1, z. 1–2, t. 2, z. 2. Wyd. Franciszek Piekosiński. Kraków: Akademia Umiejętności, 1885, 1892.
Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1795), t. 2, z. 3. Wyd. Stanisław Krzyżanowski. Kraków: Akademia Umiejętności, 1909.
Józefa Czecha kalendarz krakowski na rok 1917.
„Dziennik Praw z roku 1843”.
„Dziennik rozporządzeń dla stoł. król. miasta Krakowa” 1887, R. 8, nr 11; 1890, R. 11, nr 9; 1899, R. 20, nr 9.
„Dziennik Rozporządzeń Rządowych Wolnego, Niepodległego i Ściśle Neutralnego Miasta Krakowa i jego Okręgu” 1821.
„Dziennik rozporządzeń stoł. król. miasta Krakowa” 1925, nr 3.
„Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie” 1951, nr 12, poz. 110; 1953, nr 9, poz. 37; 1958, nr 8, poz. 41.
„Dziennik Ustaw” 1927, nr 53, poz. 468, nr 117, poz. 1003; 1933, nr 85, poz. 638; 1939, nr 65, poz. 434; 1948, nr 18, poz. 130; 1972, nr 23, poz. 164; 1977, nr 4, poz. 20; 1983, nr 7, poz. 40, nr 49, poz. 221; 1989, nr 17, poz. 92.
„Gazeta Urzędowa Zarządu Miejskiego w stoł. król. mieście Krakowie” 1934, nr 9.
„Krakowski Dziennik Wojewódzki” 1948, nr 20, poz. 319; 1950, nr 5, poz. 139.
„Landes-Regierungs-Blattfürdas Krakauer Verwaltungsgebiet Jahrgang 1859, Erste Ubtheilun LXI Stück. Dziennik Rządu Krajowego dla Okręgu Administracyjnego Krakowskiego rok 1859 Oddział pierwszy zeszyt LXI”, Kraków 1860.
„Monitor Polski” 1949, nr A-85, poz. 1042.
Sprawozdanie archiwaryusza dr. Stanisława Krzyżanowskiego za rok 1891. Kraków: Nakładem Gminy miasta Krakowa, 1892.
Sprawozdanie archiwaryusza dra Stanisława Krzyżanowskiego za rok 1894. Kraków: Nakładem Gminy miasta Krakowa, 1895.
Sprawozdanie dra St. Krzyżanowskiego Dyrektora Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa za rok 1905. Kraków: Nakładem Gminy miasta Krakowa, 1906.
Sprawozdanie dra St. Krzyżanowskiego Dyrektora Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa za rok 1908. Kraków: Nakładem Gminy miasta Krakowa, 1909.
Sprawozdanie dra St. Krzyżanowskiego Dyrektora Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa za r. 1913. Kraków: Nakładem Gminy miasta Krakowa, 1914.
Statut Cechu Rzeźników i Wędliniarzy (Masarzy) na „Kotłowem” w Krakowie. Kraków: Nakładem Cechu Rzeźników i Wędliniarzy „Na Kotłowem”, 1932.
Andrasz-Mrożek Monika: Magistrat Miasta Krakowa 1866–1914. Ustrój, kadra i mechanizmy zarządzania miastem. Biblioteka Krakowska nr 164. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2018.
Baczkowski Michał: W cieniu napoleońskich orłów. Rada Municypalna Krakowa 1810–1815. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, 2010.
Bartel Wojciech: Ustrój i prawo Wolnego Miasta Krakowa (1815–1846). Biblioteka Krakowska nr 116. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1976.
Bieniarzówna Janina, Małecki Jan M.: Dzieje Krakowa. T. 3: Kraków w latach 1796–1918. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979.
Chmiel Adam: Organizacja miejska i cechów. „Rocznik Krakowski” 1904, t. 6, s. 41–69.
Chmiel Adam: Rzeźnicy krakowscy. Kraków: Nakładem Cechu Rzeźników i Masarzy „Na Kotłowem”, 1930.
Chmiel Adam: Ustrój m. Krakowa w XIX w. Działalność prezydentów miasta 1866–1924. W: Kraków w XIX w., t. 1. Biblioteka Krakowska nr 72. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1932, s. 78–159.
Chwalba Andrzej: Dzieje Krakowa. T. 6: Kraków w latach 1945–1989. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2004.
Cichoń Paweł: Biuro Policji Pośredniej Wolnego Miasta Krakowa (1816–1827). „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2024, t. 21/3, s. 55–57. DOI: 10.36121/pcichon.21.2024.3.055.
Cichoń Paweł: Dyrekcja Policji Wolnego Miasta Krakowa 1827–1846. Studium historyczno-prawne. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2014.
Demel Juliusz: Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1846–1853. Biblioteka Krakowska nr 107. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 1951.
Dzieje Krakowa. T. 4: Kraków w latach 1918–1939. Red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.
Dzieszyński Ryszard: 220 lat Cechu cukierników w Krakowie. Kraków: Nakładem Sekcji Cukierników Cechu Rzemiosł Spożywczych w Krakowie, 1987.
Follprecht Kamila: Wzbogacanie zasobu archiwalnego poprzez dary. Przyczynek do dziejów Archiwum Narodowego w Krakowie i jego poprzedników w XIX–XXI w. „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2021, t. 27, s. 137–165.
Follprecht Kamila: Zakup archiwaliów, muzealiów i książek w Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa w latach 1890–1951. W: Archiwum Nauki PAN i PAU z perspektywy 20 lat. Rzeczywistość i wyzwania. Red. Paulina Krzywda, Tomasz Pudłocki. Kraków: Archiwum Nauki PAN i PAU, 2022, s. 33–65.
Follprecht Kamila, Zięba Karolina, Ząbczyński Paweł: Na drodze do współczesności. Archiwum Narodowe w Krakowie: Ludzie – Miejsca – Praca 1878–2021. Kraków: Archiwum Narodowe w Krakowie, 2021.
Gadocha Marcin: Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2012.
Hapanowicz Piotr: Administracja miasta Krakowa w czasach prezydentury Mieczysława Kaplickiego (1933–1939). „Folia Historica Cracoviensia” 2024, t. 30, s. 143–188.
Hibl Józef Aleksander: Ustawa przemysłowa według patentu ces. z dnia 20 grudnia 1859 L. 227 Dz.u.p. i noweli z dnia 15 marca 1883 L. 39 Dz.u.p. z motywami ciał ustawodawczych i rezolucjami Izby poselskiej, tudzież odnośnemi ustawami, rozporządzeniami i orzeczeniami. Lwów: Nakładem Wydawcy, 1883.
Homecka Zofia: „Zarys dziejów rzemiosła i cechu cukierniczego w Krakowie”, maszyn. [Kraków] 1968.
Jastrzębski Jarosław: Powstanie Izby Rzemieślniczej w Krakowie. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2007. Prace Historyczne, z. 134, s. 105–121.
Król Mateusz: Cechy krakowskie w XIV–XVI wieku. Biblioteka Krakowska nr 169. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2023.
Księgi miejskie z obszaru Królestwa Polskiego (do roku 1600). Katalog. Red. Zdzisław Noga, Bartosz Drzewiecki. Warszawa–Kraków: Księgarnia Akademicka, 2024.
Majer Józef: Zdanie sprawy z czynności c.k. Towarzystwa naukowego Krakowskiego dokonanych w r. 1860, odczytane na publicznem posiedzeniu tegoż Towarzystwa w d. 23 lutego 1861 r. „Rocznik ces. król. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Poczet trzeci” 1861, t. 5 (28), s. 3–32.
Mataniak Mateusz: Rada Administracyjna Miasta Krakowa i Jego Okręgu (1846–1853). Biblioteka Krakowska nr 165. Kraków: Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, 2019.
Najdus Walentyna: Ewolucja stowarzyszeń rzemieślników galicyjskich w latach 1772–1918. W: Drobnomieszczaństwo XIX i XX wieku. Studia, t. 3. Red. Stefania Kowalska-Glikman. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, s. 68–130.
Niezabitowski Michał: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa 1899–1996–2019. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2021.
Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228–2010). Red. Bogdan Kasprzyk. Kraków: Urząd Miasta Krakowa, 2010.
Rederowa Danuta: Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796–1806). Zagadnienia ustrojowe i ekonomiczno-społeczne. „Rocznik Krakowski” 1967, t. 36, s. 1–85.
Informacje: Krakowski Rocznik Archiwalny, 2025, XXXI, s. 11-40
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Archiwum Narodowe w Krakowie
ul. Rakowicka 22E, 31-510 Kraków, Polska
Publikacja: 09.01.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 66
Liczba pobrań: 16