FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Tom 23, Zeszyt 3

Early view (2026) Następne

Data publikacji: 29.09.2026

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Redakcja

Redaktor naczelny Dr hab., prof. UJ Łukasz Tischner

Sekretarz redakcji Dr hab. Dorota Siwor

Redaktorzy Dr hab. Mateusz Antoniuk, Dr Karina Jarzyńska, Prof. Aleksandra Kremer, Prof. Pau Freixa Terradas, Prof. dr hab. Joanna Zach

Zawartość numeru

Katarzyna Szewczyk-Haake

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Wojciech Ligęza

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Problematyka muzyczna w twórczości Józefa Wittlina, omawiana w tym szkicu, obejmuje biografię pisarza oraz refleksje podejmowane przezeń w eseistyce i tekstach literackich. W centrum uwagi znalazły się Hymny, Sól ziemi, Orfeusz w piekle XX wieku oraz Pisma rozproszone, incydentalnie zaś pojawiają się uwagi o listach. Narracja naukowa podąża dwoma torami: kontaktów pisarza ze środowiskami muzycznymi w kraju i na emigracji – w Nowym Jorku oraz dociekań Wittlina na temat istoty muzyki, jej społecznego odbioru, miejsc wspólnych z literaturą oraz malarstwem, transcendentnych odniesień sztuki dźwięku, muzyki jako języka przybliżającego graniczne sytuacje egzystencjalne, muzyki jako środka terapii. W przedwojennym okresie pisarstwa Wittlina ważne miejsce zajmuje hymniczna pochwała Boga odwołująca się do muzyki w Biblii, powierzenie Stwórcy lęku i grozy wojny, a zarazem ironiczne oddalenie możliwości boskiej interwencji. Na przeciwległym biegunie lokuje się inny temat, mianowicie podróżujący pisarz podkreśla, iż muzyka żywo uczestniczy w tworzeniu kulturalnego pejzażu miejsc. W Soli ziemi zamilknięcie mowy dźwięków towarzyszących normalnemu życiu uświadamia, iż nieludzki jest rytm nadchodzących wojennych zdarzeń. Do ważnych wątków rozpatrywanych w tej pracy należy paralela między pracą tłumacza Odysei a dążeniem wirtuoza do najlepszej interpretacji wykonywanych dzieł. W Pismach rozproszonych i Orfeuszu… pisarz ustanawia prywatny kanon arcydzieł muzyki J. S. Bacha, Mozarta, Beethovena, Chopina, Ryszarda Straussa i innych. Szczególną uwagę Wittlin poświęca osobie i muzyce Mozarta – paradoksom jego osobowości, muzyce kompensacji i terapii, radości i melancholii. Mozart – boski wysłannik i pocieszyciel – to najbardziej sugestywna kreacja kompozytora, która pojawia się w liryku Postscriptum do mojego życia. Józef Wittlin, pisząc o muzyce, przyjmuje role krytyka i znawcy, melomana, który ujawnia stronę emocjonalną odbioru, historiozofa czułego na kryzysy w kulturze i dziełach, aksjologa – rzecznika autentycznych i najwyższych wartości tworzonych i przekazywanych przez sztukę.
Czytaj więcej Następne

Joanna Jakubowska

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Artykuł analizuje eseje i recenzje Józefa Wittlina o tematyce francuskiej pod kątem ich struktury estetycznej i przesłania etycznego. Autorka rekonstruuje Wittlinowską poetykę kontrastu, w której opisy Paryża i prowincji zderzają z pozoru antytetyczne rejestry: wzniosłość sąsiaduje tu z pospolitością, ponadczasowość z ulotnością, a wielka historia z teraźniejszością. Analiza pokazuje również, że badane teksty spaja spójny, nadrzędny kanon wartości. Francja w oczach polskiego pisarza staje się przyczynkiem do refleksji nad humanizmem jako takim - przestrzenią, w której kluczowymi wyzwaniami okazują się dążenie do prawdy oraz prawo człowieka do słabości.
Czytaj więcej Następne

Olga Płaszczewska

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Artykuł poświęcony jest przekładom Józefa Wittlina z poezji włoskiej — dawnej i nowszej. W kontekście materiałów archiwalnych zachowanych w krakowskim archiwum Oficyny Poetów i Malarzy oraz warszawskim Muzeum Literatury przedstawia związki Wittlina z londyńskim wydawnictwem, analizuje rolę Czesława i Krystyny Bednarczyków jako inspiratorów tłumaczeń. Omawia główne strategie translatorskie Wittlina, komentuje relacje Salvadore Quasimodo, Umberta Saby i Alfonsa Gatto z hermetyzmem, przynosząc zwięzłą definicję gatunku. Zawiera krótkie interpretacje przekładanych wierszy oraz przykładowe analizy porównawcze tekstów tłumaczonych i oryginalnych
Czytaj więcej Następne

Katarzyna Niesporek-Klanowska

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Przedmiotem szkicu jest porównanie poglądów pisarzy zawartych w dwóch esejach: Wojnie, pokoju i duszy poety Józefa Wittlina (1925) oraz O bólu Ernsta Jüngera (1934). Autor Soli ziemi urodził się w 1896 roku, autor W stalowych burzach – rok wcześniej, w 1895 roku. Obaj należą zatem do generacji, której młodość została przecięta przez rok 1914. Obaj także czynią z wojny jeden z najważniejszych punktów odniesienia dla refleksji o człowieku, państwie, przemocy i nowoczesności. Wymienione aspekty spaja doznanie bólu (fizycznego, psychicznego i egzystencjalnego), które u Wittlina i Jüngera jest nie tylko oczywistą konsekwencją wojny, ale przede wszystkim podstawową kategorią rozpoznania nowoczesnego świata. Chociaż Jünger i Wittlin piszą o tym samym doświadczeniu, nadają mu odmienne znaczenie. Jünger pyta, jaki typ człowieka rodzi się w świecie bólu i dyscypliny, Wittlin natomiast – jak ocalić człowieka przed machiną wojny, propagandy i zorganizowanego cierpienia.
Czytaj więcej Następne

Kamila Budrowska

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Artykuł rekonstruuje dzieje edytorskie rozprawy Krystyny Jakowskiej o Soli ziemi Józefa Wittlina, zatrzymanej przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w 1970 roku i wydanej dopiero w roku 1977, po zmianie tytułu usuwającej z niej nazwisko pisarza. Podstawę źródłową stanowią dokumenty z zespołu GUKPPiW przechowywane w Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz dwa wywiady z autorką książki. Analiza sprawozdań urzędu pozwala pokazać, że przedmiotem „zapisu nr IX” był nie tyle sam Wittlin, ile określony format publikacji: monografia jako gest kanonizacyjny. Wyjaśnia to zarazem, dlaczego zakaz nie objął przekładów Wittlina ani jego wierszy przedrukowywanych w antologiach oraz dlaczego obszerne fragmenty zatrzymanej rozprawy mogły ukazać się drukiem w latach 1971 i 1972. Artykuł opisuje ponadto mechanizmy, które umożliwiły ostateczne wydanie książki: patronat środowiskowy, przychylną recenzję wydawniczą oraz cenzurę redakcyjną, po której w aktach urzędu z zasady nie zostaje ślad. Siedmioletnie opóźnienie miało konsekwencje wykraczające poza biografię naukową autorki: pierwszeństwo w monograficznym opisie Soli ziemi przypadło pracy Joseph Wittlin Zoi Yurieff, ogłoszonej w Nowym Jorku w roku 1973.
Czytaj więcej Następne

Jerzy Tepa, Halina Wittlinowa

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Elżbieta Wittlin-Lipton

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Józef Wittlin

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 3, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne