FAQ
T_LOGIN Zaloguj się

Nie masz jeszcze konta?

T_REGISTER Zarejestruj się

Konteksty Kultury

Wyniki wyszukiwania

wyszukiwarka prosta

szukaj np. “cognitive architectures” AND 1993-200 NOT Urban
wyszukiwanie zaawansowane
np. 1234-6789
np. 10.4467/16890027AP.16.022.6009
np. Uniwersytet Jagielloński
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Tom 23, Zeszyt 2

Lustra Józefa Czapskiego

Early view (2026) Następne

Data publikacji: 10.06.2026

Licencja: CC BY 4.0 ikona licencji

Redakcja

Redaktor naczelny Dr hab., prof. UJ Łukasz Tischner

Sekretarz redakcji Dr hab. Dorota Siwor

Redaktor numeru Agnieszka Bielak

Zawartość numeru

Agnieszka Bielak

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Paweł Rodak

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

W moim artykule proponuję analizę dziennika Józefa Czapskiego (1896-1993) – jednej z najważniejszych postaci w polskim wieku XX, wybitnego malarza, pisarza, żołnierza, więźnia sowieckich obozów koncentracyjnych, działacza emigracyjnego. Józef Czapski prowadził swój dziennik niemal przez całe życie, od I wojny światowej do śmierci. Dzisiaj dysponujemy ok. 275-280 zeszytami jego dziennika, które prawie w całości są połączeniem zapisów (w czterech językach: polskim, francuskim, rosyjskim, niemieckim) oraz obrazów (rysunki piórkiem, ołówkiem, kredką, akwarelą, wycinki prasowe, fotografie). Temu połączeniu poświęcam w artykule dużo miejsca nie tylko czytając tekst dziennika, ale przyglądając się wybranym stronom jego rękopiśmiennej wersji. Wskazuję również funkcje tego dziennika zwracając szczególną uwagę na to, w jaki sposób stanowi on narzędzie, technikę codziennego życia duchowego i artystycznego Czapskiego. Mamy tu bowiem niewątpliwie do czynienia z traktowaniem spraw malarskich i pisarskich jak spraw osobistych, spraw egzystencjalnych przenikających codzienne doświadczenie diarysty. Dziennik dla Czapskiego to przede wszystkim narzędzie nieustannej zamiany powszedniej, codziennej egzystencji w egzystencję twórczą. Dziennik jest dla Józefa Czapskiego formą życia, sposobem, w jaki życia się doświadcza, w jaki doświadcza go artysta, pisarz, intelektualista, świadek XX wieku; jest praktyką, w której to, co duchowe, artystyczne i intelektualne przenika to życie do głębi w jego codziennej egzystencji.
Czytaj więcej Następne

Paweł Taranczewski

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Artykuł jest propozycją spojrzenia na twórczość piśmienniczą i malarską oraz na życiowe doświadczenia Józefa Czapskiego przez pryzmat filozofii dramatu Józefa Tischnera. Autor wskazuje siedem pól badawczych, na których dostrzega obecność dramatycznego sporu: autoportrety; antropologia twórcy/artysty; zagadnienie uznania dokonań twórczych; pacyfizm versus zobowiązanie do walki; paleta malarska Czapskiego – spór barw, wysoka kultura rosyjska i obecne w niej biesy oraz religijne poszukiwania Czapskiego. Każde z wymienionych zagadnień domaga się osobnego rozwinięcia. Puenta wywodu podkreśla zwycięstwo Czapskiego na wszystkich wymienionych płaszczyznach w wymiarze metafArtykuł jest propozycją spojrzenia na twórczość piśmienniczą i malarską oraz na życiowe doświadczenia Józefa Czapskiego przez pryzmat filozofii dramatu Józefa Tischnera. Autor wskazuje siedem pól badawczych, na których dostrzega obecność dramatycznego sporu: autoportrety; antropologia twórcy/artysty; zagadnienie uznania dokonań twórczych; pacyfizm versus zobowiązanie do walki; paleta malarska Czapskiego – spór barw, wysoka kultura rosyjska i obecne w niej biesy oraz religijne poszukiwania Czapskiego. Każde z wymienionych zagadnień domaga się osobnego rozwinięcia. Puenta wywodu podkreśla zwycięstwo Czapskiego na wszystkich wymienionych płaszczyznach w wymiarze metafizycznym. izycznym.
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Kosińska

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Praca pt. „Trochę się boję Twojej prawdomówności. Szkic do biografii Marii Czapskiej” została przygotowana przede wszystkim w oparciu o źródła archiwalne. Składa się ze wstępu i kalendarza życia i dzieła bohaterki. Większość dat opatrzona jest specjalnie wybranymi cytatami, w większości niedrukowanymi, by dać szeroki kontekst i pogłębić wymowę faktu. Artykuł jest próbą zakreślenia najważniejszych wątków i kierunków życia Marii Czapskiej, niezwykłej kobiety, wybitnego historyka literatury, eseistki, edytorki i nieodkrytej wciąż pisarki. Po książce „Bywajcie zdrowi i naelektryzowani!” ta praca jest kolejną próbą A. Kosińskiej portretu Marii Czapskiej, a jednocześnie, dopowiada mało znane wątki biografii Józefa Czapskiego.
Czytaj więcej Następne

Tadeusz Sucharski

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Szkic jest próbą ukazania wielostronnych relacji Józefa Czapskiego z Dymitrem Fiłosofowem, rosyjskim emigrantem żyjącym w Warszawie w okresie międzywojennym. Rekonstrukcja owych związków oparta została na zapiskach dziennikowych, esejach polskiego twórcy oraz przeprowadzonych z nim wywiadach. W wypowiedziach tych dowodził z pełnym przekonaniem, że rosyjski pisarz był jednym z najważniejszych ludzi w jego życiu. Mimo ambiwalentnych nieraz uczuć doceniał Czapski jego znaczenie na gruncie egzystencjalnym, politycznym, religijnym, twórczym. Widział w nim swojego mistrza, nauczyciela, przewodnika.
Czytaj więcej Następne

Anna Baranowa

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Sieć relacji Józefa Czapskiego może przyprawiać o zawrót głowy. Wśród osób, z którymi Czapski utrzymywał kontakt znalazł się Jean Guitton (1901-1999), francuski filozof, teolog katolicki, pisarz i malarz amator, członek Akademii Francuskiej. Nie była to znajomość na całe życie, ale warto jej się przyjrzeć, aby zobaczyć obu protagonistów we wzajemnych odbiciach. Dochodzi tu jeszcze Maria Czapska, siostra Józefa, która też interesowała się Guittonem – i z wzajemnością. W tekście przyglądam się ich kontaktom – tym udokumentowanym (w oparciu o dzienniki, korespondencję i inne źródła) oraz nieoczywistym, domyślnym, na co pozwala konwencja eseju. Spotkali się na początku lat 50. XX wieku w kręgu legendarnej postaci paryskiego milieu literacko-naukowego, Daniela Halévy’ego. Najważniejszym dla Guittona powodem do kontaktów z Czapskim była sztuka. Filozof czuł się nie tylko człowiekiem pióra, ale też malarzem. W roku 1956 Czapski napisał do niego list na temat malarskiego métier (list ten Guitton opublikował w swoim Dzienniku; przytaczam go w całości jako dodatek do tekstu). W liście tym malarz podzielił się najlepszymi radami; nie tuszował trudności związanych z podjęciem drogi artystycznej. Był w tym całkowicie szczery, wiemy bowiem, że jego postawa twórcza oparta była tyleż na zachwycie, co na zwątpieniu. Nigdy nie ukrywał swojej niepewności, dzielił się rozterkami. Guitton natomiast szukał w malarstwie swobody, odpoczynku, szybkiej sublimacji. Prawdę mówiąc, nie było to w duchu Czapskiego.
Czytaj więcej Następne

Jan Zieliński

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Wychodząca od negującej wszelką wymianę epistolarną z Kazimierzem Wierzyńskim wypowiedzi sędziwego Józefa Czapskiego próba odszukania listów Czapskiego do autora Ziemi-Wilczycy, zawierająca prezentację kilku niedrukowanych listów ze zbiorów archiwalnych oraz jednego, rewindykowanego z publikowanego zbioru listów Czapskiego do innego poety emigracyjnego.
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Bielak, Zdzisław Kudelski

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Agnieszka Bielak, Karol Tarnowski

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Literatura i jej sąsiedztwa

Jakub Kloza

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Artykuł stanowi komentarz do przetłumaczonej na język polski książki Richarda Kearneya Anateizm. Powrót do Boga po Bogu, a jednocześnie omawia główne obszary problemowe obecne w myśli irlandzkiego filozofa. Autor rekonstruuje metodologiczny grunt i inspiracje, które doprowadziły Kearneya do koncepcji anateizmu. Punktem wyjścia Anateizmu… jest hermeneutyka, która staje się niezastąpioną metodą lekturową, gdy transcendencję uzna się za „naddatek znaczenia”. Hermeneutyczny postulat nieustannie ponawianej re-lektury prowadzi do odkrycia anateistycznego nastawienia obecnego w znanych tekstach. Pojawia się ono jako szczególny wariant otwartości na Obcego zapisany w świętych księgach tradycji abrahamicznych oraz jako sakramentalny, czyli związany z idiomem transsubstancjacji, rys sztandarowych powieści europejskiego modernizmu. W końcowej części artykułu autor sytuuje Kearneya na szerszej mapie refleksji postsekularnej i odnotowuje jego wkład w wytoczoną przez Charlesa Taylora batalię przeciwko fenomenowi nowoczesnej „ekskarnacji”
Czytaj więcej Następne

Recenzje

Henryk Woźniakowski

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Agnieszka Bielak

Konteksty Kultury, Tom 23, Zeszyt 2, Early view (2026)

Czytaj więcej Następne

Słowa kluczowe: Józef Czapski, dziennik, dziennik malarza, Tim Ingold, praktyka piśmienna, twórczość malarska, życie duchowe, Józef Czapski, Józef Tischner, filozofia dramatu, sztuka, Józef Czapski, Maria Czapska, Emeryk Hutten-Czapski, Elżbieta z Meyendorffów Hutten-Czapska, Jerzy Hutten-Czapski, Józefa z Thunów Hutten-Czapska, Adam Mickiewicz, Czesław Miłosz, Zygmunt Waliszewski, Dymitr Fiłosofow, „Trzecia Rosja”, relacje polsko-rosyjskie, chrześcijaństwo, Józef Czapski, Maria Czapska, Jean Guitton, Daniel Halévy, dzienniki, korespondencja, malarstwo, filozofia, literatura, powołanie, starość, Paryż, druga połowa XX wieku, Biblia polska, Czapski, Józef, Duhamel, Roger, Hryniewicz, Wacław Jerzy, Katyń, „Kultura” (Paryż), Lanclois, Gilles, Lechoń, Jan, Maritain, Jacques, Mauriac, François, Norwid, Cyprian Kamil, „Orzeł Biały”, „La Patrie” (Montréal), „Revue de l’Université d’Ottawa” (Ottawa), Słowacki, Juliusz, „Tygodnik Polski” (Nowy Jork), Virchaux, Max. P., Wat, Aleksander, Wierzyński, Kazimierz, Ziemia-Wilczyca, Richard Kearney, anateizm, hermeneutyka, Obcy, transsubstancjacja, świeckość, postsekularyzm, ekskarnacja