Celem artykułu jest rekonstrukcja „intelektualnego spotkania” Benedetta Crocego i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, trwającego od lat 30. XX wieku: począwszy od dyskusji nad Historią Europy w XIX wieku w 1939 roku w Podkowie Leśnej i związanej z nią koncepcji „religii wolności”, przez wiosenne spotkanie w Willi Tritone w Sorrento w 1944 roku, aż po publikację licznych autorskich szkiców oraz tłumaczeń traktatów liberalnego filozofa doby XX wieku. Herling-Grudziński został przedstawiony przez pryzmat rozmaitych ról, które pełnił na przestrzeni dziesięcioleci: jako autor, tłumacz, krytyk, znawca życia i twórczości Crocego, popularyzator jego myśli, obrońca jego dobrego imienia, a przede wszystkim jako pośrednik w croceańsko-polskich kontaktach kulturowych, które przyczyniły się do poszerzenia spektrum recepcji jego piśmiennictwa (w wymiarze filozoficznym, historycznym, literackim) zarówno w czasach PRL-u, jak i po upadku systemu komunistycznego. Obok przywołania i analizy bogatej bibliografii podmiotu i przedmiotu łączącej obie monumentalne postaci, ważną część pracy stanowi analiza lingwistyczna przekładu Zmierzchu cywilizacji Benedetta Crocego, którą Herling-Grudziński, jako współautor (z Włodzimierzem Sznarbachowskim) i współredaktor (z Jerzym Giedroyciem), opublikował w pierwszym wydaniu paryskiej „Kultury” w 1947 roku. Równolegle podjęto próbę odnalezienia innych śladów literackiej, językowej i filozoficznej obecności Crocego w twórczości Herlinga-Grudzińskiego, wskazując na ich ogólne niedoszacowanie i niepełną reprezentatywność w wielu obszarach w polskich źródłach. W konkluzji autor artykułu dowodzi, że lectio croceana w wydaniu Herlinga-Grudzińskiego dostarczyła narzędzi interpretacyjnych łączących włoską myśl liberalną z polskim doświadczeniem XX wieku, dzięki czemu wiedza o neapolitańskim myślicielu i świadomość jego dorobku jest współcześnie o wiele wyższa niż w przeszłości.

W artykule opisuję recepcję twórczości Carla Leviego w pismach Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Ważnym kontekstem interpretacyjnym są antropologiczne koncepcje Ernesta de Martino, badacza rytuałów i wierzeń mieszkańców Południa Włoch. Herling-Grudziński, zachwycony słynną powieścią Leviego Chrystus zatrzymał się w Eboli, stawia tezę o podrzędności i ahistoryczności lukańskiego „innego świata”. Dopełnieniem „portretu” Leviego są uwagi na temat cyklu Lucania ’61. Herling, po latach odwiedzający Materę, w której znalazł się wcześniej pod koniec II wojny światowej, zaskoczony swoim późnym odkryciem, docenia Leviego także jako malarza.

W artykule opisana zostaje wieloletnia relacja Gustawa Herlinga-Grudzińskiego z Pragą – stolicą najpierw Czechosłowacji, a po 1993 roku Republiki Czeskiej. W tekście odsłaniane są kolejne etapy fascynacji pisarza tym miastem: począwszy od literackich wędrówek śladami ukochanego pisarza, Franza Kafki, przez przyjaźń z włoskim slawistą i bohemistą Angelo Marią Ripellinem, autorem monumentalnej książki Praga magiczna, a następnie realne działania „Kultury” paryskiej na rzecz wsparcia Praskiej Wiosny, po opowiadanie Kafka w Pradze opublikowane w ramach Dziennika pisanego nocą w 1976 roku i finalnie – realną podroż pisarza do Pragi w 1995 roku. W tekście zaprezentowane zostały analizy literackie esejów Herlinga poświęconych temu miastu, jego korespondencja dotycząca Pragi, analizy geopolityczne i emocjonalny stosunek do stolicy w sercu Europy.

W artykule poruszona zostaje kwestia Ukrainy i narodu ukraińskiego w relacji z kulturą polską i rosyjską w twórczości Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Tekst składa się z trzech zasadniczych części: w części pierwszej autor wychodzi od zrekapitulowania obecnej sytuacji geopolitycznej na Ukrainie z jednoczesnym wskazaniem agresji Rosji i jej ofiary – Ukrainy oraz przedstawia związki paryskiej „Kultury” z emigracyjnym pismem „Kontynent” kierowanym przez Władimira Maksimowa. Analiza skupia się na lekturach, tematach i problemach rosyjskich, które Herling podejmował w całej swojej twórczości: opowiadaniach, esejach oraz Dzienniku pisanym nocą. W części drugiej autor wskazuje na rolę „świeckiego” świętego Warłama Szałamowa w myśleniu Herlinga o Rosji i Rosjanach. W części trzeciej natomiast przywołana zostaje historia rosyjskiego tłumaczenia Innego świata przez Natalię Gorbaniewską. Cały artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o aktualność sądów i postaw Gustawa Herlinga-Grudzińskiego w obecnych czasach, w trzeciej dekadzie XXI wieku.