„Myśl roślinna” w poezji Jarosława Iwaszkiewicza
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 22.05.2026
Konteksty Kultury, 2026, Tom 23, Zeszyt 1, s. 78-97
https://doi.org/10.4467/23531991KK.26.006.23433Autorzy
„Myśl roślinna” w poezji Jarosława Iwaszkiewicza
Celem artykułu jest krytyczna lektura liryki Jarosława Iwaszkiewicza w świetle tzw. zielonych studiów filologicznych. Materiał badawczy rozprawy stanowią wiersze pochodzące z różnych okresów twórczości poety – od wczesnych erotyków po utwory późne, szczególnie akcentujące tematy krytyki cywilizacyjnej, troski o środowisko i refleksji nad relacjami międzygatunkowymi. Inspiracje teoretyczne artykułu obejmują koncepcje ekokrytyczne opisywane w pracach m.in. Aleksandry Ubertowskiej, Joanny Bednarek oraz Przemysława Czaplińskiego, a także założenia queer ecologies i roślinnego zwrotu w humanistyce. Artykuł stawia tezę, iż poezja Iwaszkiewicza tworzy wizję rzeczywistości, w której ludzkie i nieludzkie byty współistnieją, przenikają się i współkształtują. Interpretacja wykorzystująca dotychczasowe ustalenia badaczy dorobku poety proponuje uchwycenie postantropocentrycznego, ekologicznego i relacyjnego wymiaru jego liryki.
Alaimo S., Bodily Natures. Science, Environment and the Material Self, Bloomington 2010.
Bednarek J., „Upojenie jako triumfalne wtargnięcie w nas rośliny”: obietnice i niebezpieczeństwa roślinnej seksualności, „Teksty Drugie” 2018, nr 2, s. 186–205.
Chojnowski Z., Metafizyka bycia [w:] tegoż, Poetycka wiara Jarosława Iwaszkiewicza, Olsztyn 1999, s. 222–257.
Czapliński P., Literatura i życie. Perspektywy biopoetyki [w:] Teoria – literatura – życie. Praktykowanie teorii w humanistyce współczesnej, red. A. Legeżyńska, R. Nycz, Warszawa 2012, s. 63–94.
Domańska E., Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Warszawa 2017.
Domańska E., O zwrocie ku rzeczom we współczesnej humanistyce (ku historii nieantropocentrycznej), „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2005, t. LXV, s. 7–23.
Eklöf J., Manifest ciemności. O sztucznym świetle i zagrożeniu dla odwiecznego rytmu dobowego, tłum. A. Sprengel-Konkołowicz, Warszawa 2024.
Fiedorczuk J., Cyborg w ogrodzie. Wprowadzenie do ekokrytyki, Gdańsk 2015.
Fiedorczuk J., Jankowicz G., Cyborg w ogrodzie. Założycielskie uwagi o ekokrytyce, „Ha!art. Interdyscyplinarny Magazyn o Kulturze” 2009, nr 1–2, s. 28–29.
Iwaszkiewicz J., *** [Jako ta wierzba] [w:] tegoż, Wybór poezji, oprac. R. Romaniuk, Wrocław 2021, s. 688.
Iwaszkiewicz J., *** [Niech nie kładą mnie do dołu] [w:] tegoż, Wybór poezji, oprac. R. Romaniuk, Wrocław 2021, s. 468.
Iwaszkiewicz J., Nachtstück nr 2 [w:] tegoż, Wybór poezji, oprac. R. Romaniuk, Wrocław 2021, s. 512.
Iwaszkiewicz J., XXVIII [w:] tegoż, Wybór poezji, oprac. R. Romaniuk, Wrocław 2021, s. 528.
Iwaszkiewicz J., Wiersze, t. 1–2, Warszawa 1977.
Jarzyna A., Herezje: odzyskiwanie wrażliwości (Tadeusz Nowak, Jerzy Nowosielski) [w:] tejże, Post-koin é. Studia o nieatropocentrycznych językach (poetyckich), Łódź 2019, s. 273–296.
Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.
Madejski J., Przyboś ekokrytyczny [w:] Stulecie Przybosia, red. S. Balbus, E. Balcerzan, Poznań 2002, s. 353–367.
Marder M., Wstęp. Spotkać rośliny [w:] tegoż, Myślenie roślin. Filozofia wegetacji, tłum. Ł. Kraj, Gdańsk 2021, s. 18–29.
Mitzner P., Credo panteisty [w:] tegoż, Na progu. Doświadczenia religijne w tekstach Jarosława Iwaszkiewicza, Warszawa 2003, s. 227–248.
Mytych-Forajter B., Organiczna całość w „Brzezinie”. Ekokrytyczna reinterpretacja opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2020, nr 8, s. 90–100.
Mytych-Forajter B., Żywe więzi [w:] tejże, Żywe więzi. Studia o zwierzętach w literaturze polskiej, Katowice 2025, s. 7–16.
Ritz G., Literatura w labiryncie pożądania. Homoseksualność a literatura polska, tłum. A. Kopacki [w:] tegoż, Nić w labiryncie pożądania. Gender i płeć w literaturze polskiej od romantyzmu do postmodernizmu, tłum. B. Drąg, A. Kopacki, M. Łukasiewicz, Warszawa 2002, s. 52–66.
Romaniuk R., Ogrodnik [w:] tegoż, Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza, t. 2, Warszawa 2017, s. 5–34.
Szóstak A., Dendrocentryczny świat późnej poezji Jarosława Iwaszkiewicza, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2020, nr 8, s. 101–118.
Ubertowska A., Historie biotyczne. Pomiędzy estetyką a geotraumą, Warszawa 2020.
Wójcik T., Pejzaż w poezji Jarosława Iwaszkiewicza. Paramonografia liryki poety, Warszawa 1993.
Wójcik T., „Więcej znaczy gorzej”. Poezja polska i krach ekologiczny, „Przegląd Humanistyczny” 2023, nr 3, s. 109–124.
Wyka K., Oblicze świata [w:] Jarosław Iwaszkiewicz, zebrał i wstępem opatrzył J. Rohoziński, Warszawa 1968, s. 212–216.
Informacje: Konteksty Kultury, 2026, Tom 23, Zeszyt 1, s. 78-97
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska
Publikacja: 22.05.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
MAGDALENA KRZYŻANOWSKA – dr nauk humanistycznych, zatrudniona w Bibliotece Uniwersytetu Śląskiego. Pracowała jako redaktorka literaturoznawczych baz danych (Archiwum Kobiet, Bibliografia Bara) w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Naukowo zajmuje się recepcją twórczości i biografii Jarosława Iwaszkiewicza, literaturą polską XX i XXI wieku w kontekście studiów nad wykluczeniem społecznym, archiwami i genealogią. Prowadziła badania m.in. na Uniwersytecie Oksfordzkim, Uniwersytecie w Zagrzebiu oraz w Akademii Nauk Republiki Czeskiej. Publikowała na łamach „Polish Libraries”, „Postscriptum Polonistycznego”, „Zagadnień Rodzajów Literackich”, „SLOVO. Russian, Eastern European and Central Asian Affairs”.
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski