Między legendą a demontażem mitu. Iwaszkiewicz wobec diarystyki Żeromskiego
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 22.05.2026
Konteksty Kultury, 2026, Tom 23, Zeszyt 1, s. 22-41
https://doi.org/10.4467/23531991KK.26.003.23430Autorzy
Artykuł stanowi analizę recepcji diarystyki Stefana Żeromskiego przez Jarosława Iwaszkiewicza, ukazując ją jako przestrzeń zarówno osobistego doświadczenia, jak i literackiej refleksji oraz mitotwórczej rekonstrukcji. Iwaszkiewicz przedstawia Żeromskiego z różnych perspektyw – mistrza, moralny autorytet, zwykłego człowieka, obecnego w rozmowie, geście i anegdocie oraz figurę „ostatniego romantyka nowoczesności”, twórcę, którego biografia i dzieło układają się w narrację o duchowym dziedzictwie polskiej kultury. Dzienniki Żeromskiego odczytuje jako autonomiczne dzieło artystyczne oraz laboratorium jego twórczej samoświadomości. W tej lekturze splatają się zachwyt i krytyczna dociekliwość, potrzeba zrozumienia twórcy oraz pragnienie demitologizacji. Iwaszkiewicz, operując jednocześnie narzędziami krytyka, świadka i mitotwórcy, nadaje postaci Żeromskiego kształt zarówno historyczny, jak i archetypowy, czyniąc z jego diarystyki fundament polskiej nowoczesności oraz trwałą inspirację dla kolejnych pokoleń czytelników oraz pisarzy.
Galis A., Rozmowa z J. Iwaszkiewiczem, ,,Tygodnik Ilustrowany” 1934, nr 49.
Gędas K., Recenzje literackie Jarosława Iwaszkiewicza, Warszawa 2020.
Iwaszkiewicz J., Bolesna rocznica. Stefan Żeromski i Władysław Reymont, tłum. [z francuskiego] i oprac. K. Gędas [w:] taż, Reymont Iwaszkiewicza, „Colloquia Litteraria” 2018, nr 1, s. 53 –61.
Iwaszkiewicz J., Drugi tom „Dzienników” Żeromskiego, „Nowa Kultura” 1954, nr 48.
Iwaszkiewicz J., Dzieła, Warszawa 1983.
Iwaszkiewicz J. [Eleuter], Dziennik Żeromskiego, „Wiadomości Literackie” 1933, nr 13.
Iwaszkiewicz J., Dzienniki, „Życie Warszawy” 1973, nr 72.
Iwaszkiewicz J., Dzienniki, t. 1, oprac. i przypisy A. i R. Papiescy, Warszawa 2007.
Iwaszkiewicz J., Dzienniki, t. 3, oprac. i przypisy A. i R. Papiescy, R. Romaniuk, Warszawa 2011.
Iwaszkiewicz J., Książka moich wspomnień, Warszawa 2022.
Iwaszkiewicz J., Ludzie i książki, Warszawa 1971.
Iwaszkiewicz J., Ludzie i książki, Warszawa 1983.
Iwaszkiewicz J., Młody Żeromski, „Twórczość” 1957, nr 8.
Iwaszkiewicz J., Pejzaże listopadowe, „Życie Warszawy” 1955, nr 277.
Iwaszkiewicz J., Rozbiór, „Wiadomości Literackie” 1925, nr 51.
Iwaszkiewicz J., Rozmowy o książkach, Warszawa 1968.
Iwaszkiewicz J., Rozmowy o książkach. Nowy wybór z lat 1954 –1979, oprac. K. Gędas, Warszawa 2010.
Iwaszkiewicz J., Un douloureux anniversaire Stefan Żeromski et Władysław Reymont, ,,Pologne Littéraire” 1926, nr 2.
Iwaszkiewicz J., Wiktor Hugo [w:] tegoż, Cztery szkice literackie, Warszawa 1953.
Iwaszkiewicz J., Wspomnienie o Stefanie Żeromskim, „Literatura” 1975, nr 50.
Iwaszkiewicz J., Wspomnienie o Żeromskim, „Rzeczpospolita” 1945, nr 321.
Iwaszkiewicz J., Żeromski, ,,Twórczość” 1964, nr 1.
Iwaszkiewicz J., Żeromski, „Życie Warszawy” 1964, nr 209.
Iwaszkiewicz J., Żeromski, „Życie Warszawy” 1974, nr 47.
Iwaszkiewiczowie A. i J., Listy: 1922–1926, oprac. M. Bojanowska, E. Cieślak, Warszawa 1998.
Wspomnienia o Stefanie Żeromskim, oprac. S. Eile, Warszawa 1961.
Żeromski S., Dziennik podróży, Warszawa 1933.
Żeromski S., Dzienniki, t. 1, oprac. E. Korzeniewska i in., red. J. Wilhelmi, Warszawa 1953. Muz. Iwasz., sygn. B-15945.
Żeromski S., Dzienniki, t. 2, oprac. E. Korzeniewska i in., red. J. Wilhelmi, Warszawa 1954. Muz. Iwasz. B-15946.
Żeromski S., Dzienniki, t. 2, wyd. 2, wstęp i oprac. J. Kądziela, Warszawa 1964.
Żeromski S., Dzienniki, t. 3, oprac. E. Korzeniewska i in., red. J. Wilhelmi, Warszawa 1956. Muz. Iwasz. B-15947.
Żeromski S., Dzienników tom odnaleziony, oprac. J. Kądziela, Warszawa 1973. Muz. Iwasz. B-15944.
Żeromski S., Snobizm i postęp, Warszawa 1923.
Informacje: Konteksty Kultury, 2026, Tom 23, Zeszyt 1, s. 22-41
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Polska
Publikacja: 22.05.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
KATARZYNA GĘDAS – dr nauk humanistycznych, absolwentka Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, współpracowała z Instytutem Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetem Warszawskim. Autorka monografii Recenzje literackie Jarosława Iwaszkiewicza (2020), opracowała Rozmowy o książkach Jarosława Iwaszkiewicza (2010), współredaktorka naukowa Szkiców Borysa Pasternaka (2021). Autorka artykułów publikowanych w czasopismach oraz książkach polskich i zagranicznych. Obszary badawcze: literatura i krytyka literacka XX i XXI wieku, edytorstwo cyfrowe, dokumentalistyka.
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 55
Liczba pobrań: 64