Herling o Rosji i Ukrainie. Próba reinterpretacji na tle obecnej wojny
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.03.2026
Konteksty Kultury, 2025, Tom 22 zeszyt 3, s. 496-518
https://doi.org/10.4467/23531991KK.25.030.22930Autorzy
Herling o Rosji i Ukrainie. Próba reinterpretacji na tle obecnej wojny
W artykule poruszona zostaje kwestia Ukrainy i narodu ukraińskiego w relacji z kulturą polską i rosyjską w twórczości Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Tekst składa się z trzech zasadniczych części: w części pierwszej autor wychodzi od zrekapitulowania obecnej sytuacji geopolitycznej na Ukrainie z jednoczesnym wskazaniem agresji Rosji i jej ofiary – Ukrainy oraz przedstawia związki paryskiej „Kultury” z emigracyjnym pismem „Kontynent” kierowanym przez Władimira Maksimowa. Analiza skupia się na lekturach, tematach i problemach rosyjskich, które Herling podejmował w całej swojej twórczości: opowiadaniach, esejach oraz Dzienniku pisanym nocą. W części drugiej autor wskazuje na rolę „świeckiego” świętego Warłama Szałamowa w myśleniu Herlinga o Rosji i Rosjanach. W części trzeciej natomiast przywołana zostaje historia rosyjskiego tłumaczenia Innego świata przez Natalię Gorbaniewską. Cały artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o aktualność sądów i postaw Gustawa Herlinga-Grudzińskiego w obecnych czasach, w trzeciej dekadzie XXI wieku.
Adelgejm I., Лик Бога, лик Судьбы: тень terremoto как инструмент адаптации [w:] Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020.
Deklaracja w sprawie ukraińskiej, „Kultura” 1977, nr 5, s. 66–67.
Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020.
Herling-Grudziński G., Człekopies, czyli sukinsynologia [w:] tegoż, Upiory rewolucji, Paryż 1969.
Herling-Grudziński G., Dzieła zebrane, t. 6, 8, 9, 11, 13, 14, 15, red. W. Bolecki, Kraków 2010–2021.
Herling-Grudziński G., Inny świat. Zapiski sowieckie [w:] tegoż, Dzieła zebrane, t. 4 , Kraków 2020.
Herling-Grudziński G., Pożegnanie przyjaciela Moskala, „Kultura” 1995, nr 5, s. 129–132.
Herling-Grudziński G., Bolecki W., Rozmowy w Dragonei. Rozmowy w Neapolu [w:] G. Herling-Grudziński, Dzieła zebrane, t. 11, Kraków 2018.
Kamiński M., Michał Kamiński po wizycie w Buczy: Nigdy już nie napiszę słowa „Rosjanin” dużą literą, oprac. P. Kozłowski, Dziennik.pl, 15.04.2022, https://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/8402345,michal-kaminski-rosjanin-duza-litera-wojna-rosja-ukraina-bucza-zbrodnie-wojenne.html [dostęp: 16.03.2025].
Katalog archiwum Gustawa Herlinga-Grudzińskiego w Fundacji „Biblioteca Benedetto Croce”, oprac. J. Borysiak, Warszawa 2019.
„Kultura” i emigracja rosyjska. W poszukiwaniu zatraconej solidarności, red. P. Mitzner, Paryż–Kraków 2016.
Łewyćkyj B., Współczesna Ukraina, „Kultura” 1972, nr 9, s. 91–102.
Przebinda G., Contra spem spero. Spotkania Herlinga z Szałamowem, „Studia Pigoniana”2019, R. II, nr 2, s. 69–95.
Przebinda G., Herling, Hercen, Szestow…, „Znak” 1997, nr 8, s. 84–90.
Przebinda G., Rozkaz zapomnieć, czyli dlaczego nie opublikowano „Oddziału chorych na raka” Aleksandra Sołżenicyna (materiał faktograficzny z komentarzem) [w:] Oblicza Rosji, Lublin 1987.
Wielowieyska D., Adam Michnik: Teza, że Rosjanie masowo popierają wojnę, jest ryzykowna, Wyborcza.pl, 13.05.2022, https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,28443830,adam-michnik-teza-ze-rosjanie-masowo-popieraja-wojne-jest.html [dostęp: 15.03.2025].
„Wszystko to, dzięki czemu jesteśmy ludźmi”. Z Natalią Gorbaniewską rozmawia Grzegorz Przebinda, „Ethos” 2009, nr 3–4, s. 275–290.
Z „Archipelagu” na „Kontynent”. Rozmowa z W.E. Maksimowem, „Kultura” 1974, nr 10, s. 85–88.
Герлінґ-Ґрудзінський Ґ., Інший світ. Совєтські записки, Чернівці 2010.
ГТРК Магадан, Колыма не была центром политических репрессий – рабочая группа, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=JrJRdNGk2U4&t=2s [dostęp: 15.03.2025].
Горбаневская Н., Друг, писатель, зек. Памяти Густава Герлинга-Грудзинского, „Русская мысль” 2000, nr 4326.
Заявление по украинскому вопросу, „Континент” 1977, nr 12, s. 210–211.
Исаева Е., Колыма не была центром политических репрессий – рабочая группа, Vesti-Magadan.ru, 12.01.2023, https://vesti-magadan.ru/region/kolyma-ne-byla-czentrom-politicheskih-repressij-rabochaya-gruppa [dostęp: 15.03.2025].
Коцарев О., Пізнавальна анатомія сталінізму крізь ≪буржуйський лорнет≫, https://web.archive.org/web/20220120231721/https://krytyka.com/ua/articles/piznavalna-anatomiya-stalinizmu-kriz-burzhuyskyy-lornet [dostęp: 15.03.2025].
Морозов C., Неаполитанская летопись, https://moskvam.ru/fifth/fifth_108.html [dostęp: 15.03.2025].
Пжебинда Г., Надежда в Мертвом доме: встречи Герлинга Грудзинского с Шала-мовым [w:] Gustaw Herling-Grudziński. Między Wschodem a Zachodem, red. G. Przebinda, B. Gołąbek, W. Gruchała, Krosno 2020, s. 216–217.
Российские власти делают все, чтобы запретить книги неугодных авторов, — но получается плохо. Главная причина: сами не понимают, кто же им неугоден, Медуза, 24.01.2024, https://meduza.io/episodes/2024/04/24/rossiyskie-vlasti-delayut-vse-chtoby-zapretit-knigi-neugodnyh-avtorov-no-poluchaetsya-ploho-glavnaya-prichina-sami-ne-ponimayut-kto-zhe-im-neugoden [dostęp: 15.03.2025].
Открытое письмо российских ученых и научных журналистов против войны с Украиной, T-Invariant, https://t-invariant.org/2022/02/we-are-against-war/ [dostęp: 20.01.2025].
Слипый И., Где найти справедливость? (О трагической судьбе католической укра-инской церкви), „Континент” 1974, nr 3, s. 187–196.
Толстой И., Померанцев И., „Агрессия началась с эпохи Екатерины”. Взгляд на войну из Барселоны, Радио Свобода, 17.05.2022, https://www.svoboda.org/a/agressiya-rossii-protiv-ukrainy-nachalasj-s-epohi-ekateriny-vzglyad-na-voynu-iz-barselony-/31853268.html [dostęp: 15.03.2025].
Эйдельман T., Если будете у нас на Колыме…, Эхо, 15.01.2023, https://echofm.online/opinions/esli-budete-u-nas-na-kolyme [dostęp: 15.03.2025].
Это вселяет надежду. Беседу с главным редактором журнала „Культура” Ежи Гедрой-цем ведёт Наталья Горбаневская, „Континент” 1991, nr 86, s. 381.
Informacje: Konteksty Kultury, 2025, Tom 22 zeszyt 3, s. 496-518
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 02.03.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
GRZEGORZ PRZEBINDA – prof. dr hab., filolog rusycysta i historyk idei. Pracuje w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej UJ i Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie. Autor ponad 400 publikacji, w tym 13 książek, na temat kultury i historii Rosji, Ukrainy, częściowo Białorusi. W 1991 roku uhonorowany Nagrodą Polcul za „współpracę polsko-rosyjską w walce o demokrację”, co było efektem jego kontaktów w drugiej połowie lat 80. z antykomunistyczną emigracją rosyjską. Przetłumaczył – wraz z żoną Leokadią Anną i synem Igorem – Mistrza i Małgorzatę Bułhakowa z filologicznym komentarzem, wydaną przez krakowski Znak w latach 2016–2025 pięciokrotnie. W 2022 opublikował From Chaadayev to Solovyov: Russian Modern Thinkers Between East and West (Berlin 2022). Pod koniec 2023 roku wydał ponad 700-stronicowe studium-sylwę Ostatnia wojna Putina. Rozprawa filologa z Rosją (Kraków 2023), a w listopadzie 2025 ukazał się tom drugi, ponad 800-stronicowy, tej antywojennej dylogii pt. Umarli są bezpieczni? Dziennik trzeciego roku wojny (Kraków 2025).
Korekty artykułu:
-Podziękowania:
Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 165
Liczba pobrań: 193