FAQ
T_LOGIN Zaloguj się

Nie masz jeszcze konta?

T_REGISTER Zarejestruj się

Geoinformatica Polonica

Logotyp Polskiej Akademii Umiejętności

Wyniki wyszukiwania

wyszukiwarka prosta

szukaj np. “cognitive architectures” AND 1993-200 NOT Urban
wyszukiwanie zaawansowane
np. 1234-6789
np. 10.4467/16890027AP.16.022.6009
np. Uniwersytet Jagielloński

Vol. 24 (2025)

Udostępnij udostępnij __T_ARROW_DOWN

2025 Następne

Data publikacji: 05.12.2025

Licencja: CC BY ikona licencji

Redakcja

Redaktor naczelny Anna Szafarczyk

Sekretarz redakcji Rafał Gawałkiewicz

Honorowy Redaktor Naczelny Celso Augusto Guimarães Santos

Redaktor językowy Aleksandra Wagner

Redaktor techniczny Stanisław Szombara

Redaktor Katarzyna Baran-Gurgul

Zawartość numeru

Akoda Kossi Amevivi, Wouyo Atakpama, Koura Kourouma, Nounagnon Gérard Gouwakinnou, Komlan Batawila, Jean Cossi Ganglo

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 7-23

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.001.22856

Baobab (Adansonia digitata L.) jest wielofunkcyjnym gatunkiem o dużym znaczeniu społeczno-gospodarczym w tropikalnej Afryce. Roślina ta stoi w obliczu antropogenicznej, klimatycznej i pasożytniczej presji, która prawdopodobnie wpłynie na jej długoterminowe przetrwanie. Niniejsza praca dostarcza nowych elementów do bardziej efektywnego zarządzania baobabem w kontekście zmian klimatycznych i globalnych w Togo. W szczególności: (i) zidentyfikowano obecne potencjalne siedliska A. digitata i jego pasożyta A. trifasciata; (ii) oszacowano wpływ zmian klimatycznych na przestrzenne rozmieszczenie A. digitata i A. trifasciata; oraz (iii) określono priorytetowe siedliska dla ochrony i zrównoważonego użytkowania A. digitata w obliczu zmian klimatycznych i ataków pasożyta A. trifasciata w Togo. Modele zostały uruchomione na podstawie 17 zmiennych środowiskowych i punktów występowania A. digitata i A. trifasciata w Afryce Zachodniej, przy użyciu algorytmu maksymalnej entropii (MaxEnt). Prognozy przeprowadzono w ramach scenariuszy SSP 126 i SSP 585. Siedliska chronione zostały uszeregowane priorytetowo poprzez połączenie obecnych i przyszłych modeli przy użyciu oprogramowania Zonation. Przewiduje się, że około 80,1 % terytorium Togo jest obecnie bardzo korzystne dla A. digitata i 91 % dla A. trifasciata. Do 2055 roku około 50 % bardzo korzystnych siedlisk dla A. digitata zostanie utraconych na rzecz niekorzystnych siedlisk. Spadek ten jest większy w przypadku scenariusza SSP 585. Zaleca się wdrożenie zintegrowanej strategii ochrony przed szkodnikami. Sugerowana jest strategia ochrony in situ dla A. digitata uwzględniająca obszary priorytetowe. Należy zachęcać do ochrony circa-situ w systemach rolno-leśnych i ogrodach przydomowych.

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Anna Szafarczyk, Okechukwu Ebuka Agbasi

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 25-41

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.002.22857

Rosnące wyzwania związane ze zmianami klimatu, utratą bioróżnorodności, degradacją gleby i ekspansją miast zwiększyły zapotrzebowanie na wiarygodne, wysokiej rozdzielczości i aktualne dane środowiskowe. Technologie systemów informacji geograficznej (GIS) i teledetekcji (RS) stały się niezbędnymi narzędziami do monitorowania środowiska, umożliwiając systematyczne gromadzenie, analizę i wizualizację danych przestrzennych w różnych ekosystemach. Niniejszy przegląd syntetyzuje najnowsze innowacje w dziedzinie GIS i RS, które przekształcają nadzór nad środowiskiem i proces decyzyjny. Kluczowe osiągnięcia obejmują integrację sztucznej inteligencji (AI) i uczenia maszynowego (ML) w celu ulepszonej klasyfikacji obrazów, platformy chmurowe, takie jak Google Earth Engine (GEE), do skalowalnej analizy, oraz coraz częstsze wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych (UAV) i czujników hiperspektralnych do monitorowania o wysokiej rozdzielczości. Ponadto konwergencja analityki geoprzestrzennej z dużymi zbiorami danych, Internetem Rzeczy (IoT) i podejściami partycypacyjnymi, takimi jak nauka obywatelska, zwiększa dostępność i wpływ danych środowiskowych. Studia przypadków z Afryki, Azji i inicjatyw globalnych podkreślają praktyczne zastosowania w wykrywaniu zmian w użytkowaniu gruntów, ocenie zasobów wodnych, mapowaniu ryzyka zagrożeń, analizie miejskich wysp ciepła i ochronie bioróżnorodności. Chociaż potencjał tych narzędzi jest ogromny, wciąż istnieją wyzwania, takie jak interoperacyjność danych, luki w zasobach technicznych, bariery w integracji polityki oraz kwestie etyczne związane z nadzorem i równością danych. Niniejszy przegląd wzywa do zwiększenia inwestycji w narzędzia open source, współpracy interdyscyplinarnej i inkluzywnego zarządzania danymi, aby w pełni wykorzystać potencjał GIS i RS w osiąganiu odporności i zrównoważonego rozwoju środowiska. Przyszłe kierunki rozwoju kładą nacisk na monitorowanie w czasie rzeczywistym, ramy etyczne oraz demokratyzację inteligencji przestrzennej.

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Anna Marta Barańska, Konrad Eckes

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 43-50

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.003.22858
W codziennym życiu społecznym istnieje wiele relacji między człowiekiem a przestrzenią lokalną. Typową cechą rejestru państwowego, który opisuje tego typu relacje (np. kataster), jest stabilność względem czasu. W innych relacjach do przestrzeni lokalnej – czas ogrywa kluczową rolę.
Celem niniejszej pracy jest wykazanie relacji do przestrzeni i nadanie tym relacjom postaci formalnej. Zastosowano metodykę tworzenia bazy warunków (faktów) dla wybranych, przykładowych relacji, a następnie sformułowano procedury (algorytmy), które budują relację do lokalnej przestrzeni, czyniąc ją aktywną dla jednostki lub grupy społecznej.
W pierwszej kolejności rozpatrzono relacje do obiektów powierzchniowych, uwzględniając określony fragment przestrzeni lokalnej oraz czas aktywności tych relacji. Następnie uwzględniono strukturę hierarchiczną tej przestrzeni poprzez podział na mniejsze jednostki docelowe, korzystając z rozbudowanego adresu zapisanego w zbiorze warunków bazowych. Przedyskutowano również przypadek odwrotny – hierarchiczne narastanie pola powierzchni w kolejnych krokach procedury ustalania relacji aktywności do przestrzeni. W tym przypadku dostęp do coraz większych obszarów jest funkcją uprawnień jednostki lub grupy społecznej do kolejnego stopnia rozszerzenia zakresu obszaru aż do jego maksymalnej, docelowej postaci. Takie relacje występują w zakładach przemysłowych, gdzie gradacja uprawnień jest formą ochrony szczegółów produkcji.
Innym rodzajem relacji do przestrzeni jest relacja jednostki lub grupy do obiektów liniowych, takich jak sieci dróg i wytyczone szlaki. Rozpatrzono przypadek relacji do sieci szlaków oraz bardziej złożony przypadek relacji, uwzględniający dodatkowe warunki.
Kolejny rozdział rozbudowuje relacje bezpośrednie do relacji wielostopniowych. Rozszerza on cechę wyłącznie ruchu pieszego o sekwencyjne połączenie ruchu pieszego z ruchem pojazdu. W tym przypadku występują dwie relacje składowe: relacja do obiektu przestrzennego i relacja do obiektu liniowego (trasy pojazdu).
W prawie wszystkich przypadkach ważną rolę odgrywa czynnik czasu relacji do przestrzeni, który jest definiowany jako jeden z warunków w zbiorze faktów bazowych.
Czasy współczesne to epoka cyfryzacji danych i procesów. Przestrzeń, w której żyjemy, jest dobrem niepowtarzalnym. Tym dobrem musimy gospodarować w sposób racjonalny. Stąd wynika postulat poznawania, analizowania i formalizowania różnych relacji do przestrzeni.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Paweł Sopata

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 51-60

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.004.22859
Artykuł stanowi studium przypadku dotyczące pomiarów odkształceń poziomych związanych z eksploatacją pokładu węgla kamiennego w rejonie Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Badania skutków zjawiska deformacji powierzchni terenu zrealizowano na losowo wybranym odcinku o długości 48 metrów zlokalizowanym nad eksploatowaną ścianą górniczą. W zakresie przyjętego odcinka wyznaczano wartość wskaźnika, realizując pomiary na różnych długościach baz pomiarowych. Przyjmowane długości baz zawierały się w zakresie od 1 metra do 24 metrów. Głównym celem badań było stwierdzenie rzeczywistych wartości odkształceń poziomych, które występowały w obrębie tej bazy, w trakcie przebiegu procesu deformacji. Podstawowym źródłem pozyskiwanych danych był pomiar rozstawu trwale stabilizowanych znaków (punktów) w każdym 1-metrowym odcinku sieci badawczej. Pomiar ten realizowano przy użyciu specjalnie skonstruowanego przyrządu. Uzyskane wartości wskaźnika, w zależności od długości baz pomiarowych, prowadziły do istotnych różnic w ocenie zagrożenia powierzchni tego samego terenu. Wyznaczone odkształcenia poziome, na podstawie pomiarów baz o długości 6 m i baz standardowych o długości 24 m, nie ukazują w pełni faktycznego zagrożenia powierzchni terenu ze strony analizowanego wskaźnika deformacji. Przedstawiony przypadek wskazuje na nieregularny rozkład odkształceń poziomych w obrębie baz o długościach 6 m i dłuższych. Na krótszych odcinkach maksymalne wartości wskaźnika znacząco przekroczyły wyznaczone wartości uśrednione, co wpłynęło na zmianę oceny zagrożenia terenu górniczego w miejscu przeprowadzenia badań.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Medjon Hysenaj, Dritan Rustja

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 61-69

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.005.22860
W ciągu ostatnich trzydziestu lat szybka urbanizacja znacząco zmieniła krajobraz dystryktu Tirany, prowadząc do zmniejszenia naturalnej pokrywy roślinnej oraz przekształcenia wzoru pokrycia terenu. Niniejszy artykuł wykorzystuje wieloczasowe zobrazowania Landsat oraz platformę Google Earth Engine do stworzenia ilościowego opisu zmian wegetacji w latach 2000–2025, posługując się analizą znormalizowanego wskaźnika różnic wegetacji (NDVI). Aby zminimalizować wpływ pór roku, dla obu lat generowano składniki właściwe dla sezonu letniego. Do identyfikacji obszarów o znaczącej utracie zieleni zastosowano różnicowanie NDVI. Dodatkowa analiza, przeprowadzona przy użyciu znormalizowanego różnicowego wskaźnika zabudowy (NDBI) pozwoliła na rozróżnienie pomiędzy zmniejszeniem się pokrywy roślinnej spowodowanym rozrostem przestrzeni miejskiej a tym wywołanym innymi procesami degradacji terenu. Wyniki wykazują na znaczący spadek powierzchni pokrytych wegetacją w rejonie metropolitalnym Tirany, szczególnie w zachodnich i południowych częściach, gdzie nastąpiło rozszerzenie zabudowy. Obszary położone wyżej, w kierunku góry Dajti, zachowały stabilną pokrywę wegetacji. Wyniki te potwierdzają wartość narzędzi do teledetekcji opartych na chmurze punktów w długoterminowym monitoringu środowiska oraz dostarczają dowodów na istnienie śladu przestrzennego spowodowanego przez urbanizację w najszybciej rozwijającym się dystrykcie Albanii.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Akim Oladokoun, Fousséni Folega, Bertrand Nero, Djibril Konate, Madjouma Kanda, Kpérkouma Wala, Komlan Batawila

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 71-87

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.006.22861
Miejska różnorodność biologiczna, choć często niedoceniana, odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu istotnych usług ekosystemowych, takich jak regulacja klimatu, oczyszczanie powietrza i inne. Jednak presja antropogeniczna, w tym szybka urbanizacja i zmiany użytkowania gruntów, nasilają skutki zmian klimatu i poważnie zagrażają tym usługom. Niniejszy przegląd bibliometryczny ma na celu analizę badań przeprowadzonych w latach 1990–2024 w zakresie oceny i zarządzania różnorodnością biologiczną w miastach, usług ekosystemowych oraz wpływu zmian klimatu. Oprogramowanie Publish or Perish 8 (PoPe) zostało wykorzystane ze względu na swoje możliwości analityczne i elastyczność, a dane przetwarzano przy użyciu programu Excel 2013. Spośród 1644 publikacji z PoPe, 345 zostało wybranych po sprawdzeniu, a następnie poddanych dalszej analizie. Rok 2017 okazał się najbardziej obfity pod względem publikacji artykułów dotyczących mieszania pojęć: „różnorodność biologiczna”, „usługi ekosystemowe”, „dynamika miejska” i „zmiany klimatu”. W latach 1990–1996 odnotowano niski wskaźnik artykułów dotyczących tych zagadnień na całym świecie, a dopiero w 2019 i 2020 r. badania naukowe nabrały tempa na kontynencie azjatyckim (128 publikacji), szczególnie w Chinach (22,33 %) i Indiach (7,86 %). Wśród tych publikacji (artykuły, książki, konferencje i inne) najczęściej cytowanym wydawcą był Elsevier (17 359 cytowań). Spośród wybranych publikacji badacze zajmujący się oceną i zarządzaniem różnorodnością biologiczną (33,41 %), mapowaniem i modelowaniem usług ekosystemowych (27,27 %), a także dynamiką użytkowania gruntów na obszarach miejskich (21,13 %) oraz wpływem zmian klimatu (18,19 %) stosowali różnorodne metody. Te różne podejścia metodologiczne zostały wybrane w zależności od celu i roku badań, dostępności zasobów i wiarygodności wyników. Niniejszy przegląd ma istotne znaczenie, dostarczając cennych informacji dotyczących ekologii miejskiej.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Medjon Hysenaj

Geoinformatica Polonica, Vol. 24 (2025), 2025, s. 89-98

https://doi.org/10.4467/21995923GP.25.007.22862
Albania staje się coraz bardziej narażona na katastrofy naturalne i antropogeniczne, takie jak powtarzające się powodzie w basenie Jeziora Szkoderskiego, pożary lasów na terenie obszarów chronionych w górach oraz trwająca deforestacja związana ze zmianami w użytkowaniu terenu. Skuteczny monitoring tych procesów napotyka liczne trudności, wynikające z rozproszenia zestawów danych, opóźnionego raportowania oraz ograniczonej integracji zaawansowanych metod analitycznych z systemami geoinformacyjnymi. W artykule przedstawiono propozycję hybrydowego ciągu AI-GIS, który łączy semantyczną klasyfikację zobrazowań z analizą ilościową, aby wspierać wykrywanie zagrożeń i zarządzanie kryzysowe.
Podejście to integruje model kontrastywnego języka-przedtreningu obrazu (ang. Contrastive Language–Image Pretraining – CLIP) do zerojedynkowej klasyfikacji zobrazowań związanych z zagrożeniem z segmentacją na poziomie piksela i wskaźnikami spektralnymi wyprowadzonymi z danych teledetekcyjnych. CLIP umożliwia automatyczne etykietowanie zobrazowań i warstw zgodnie z naturalnymi podpowiedziami językowymi, takimi jak "zalane grunty rolnicze", "spalony las" lub "wylesione zbocze", dostarczając kontekstu semantycznego bez potrzeby ponownego treningu. Metody segmentacji i wskaźniki, w tym NDWI dla powodzi, NDVI dla utraty roślinności i dNBR dla oceny szkód spowodowanych pożarem, są następnie stosowane do kwantyfikacji rozmiaru przestrzennego zmienionych obszarów. Otrzymane wyniki są włączane do bazy danych PostGIS, gdzie umieszczono warstwy zagrożenia i atrybuty, a także połączono je z wyszukiwaniami przestrzennymi. Utworzone za pomocą Leaflet środowisko Web GIS zapewnia użytkownikom końcowym interaktywną wizualizację, panele oraz porównania w czasie.
W artykule przedstawiono trzy scenariusze: mapowanie rozprzestrzeniania się pożarów w rejonie Szkodry, skutki pożaru w Parku Narodowym Lurë oraz monitoring deforestacji w rejonie Tropoi. Wyniki pokazują, że integracja klasyfikacji semantycznej z ekstrakcją ilościową zwiększa zarówno łatwość interpretacji, jak i dokładność oceny zagrożeń. Ramy te ukazują możliwości połączenia technologii AI i GIS w celu stworzenia w Albanii punktów monitoringu ryzyka środowiskowego, dostarczających danych, które są skalowalne, powtarzalne i istotne dla polityką zarządzania ryzykiem.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Słowa kluczowe: Adansonia digitata L., Analeptes trifasciata F., siedlisko, zrównoważone zarządzanie, Togo, Systemy Informacji Geograficznej (GIS), teledetekcja (RS), monitoring środowiska, sztuczna inteligencja (AI), zrównoważony rozwój, algorytmizacja opisu relacji do przestrzeni lokalnej, zapisy formalne relacji, warunki bazowe (fakty), procedury budujące relacje, odkształcenie poziome, deformacje powierzchni terenu, zagrożenie obiektów, kategorie terenu górniczego, Google Earth Engine (GEE), seria czasowa Landsat, znormalizowany różnicowy wskaźnik wegetacji (NDVI), znormalizowany różnicowy wskaźnik zabudowy (NDBI), ekspansja miejska, utrata wegetacji, różnorodność miejska, przegląd bibliometryczny, usługi ekosystemów, dynamika, Togo, CLIP, segmentacja zobrazowań, zobrazowania satelitarne, ryzyko środowiskowe, Web GIS