Teoria ośrodków centralnych Waltera Christallera pozostaje jednym z kluczowych nurtów w badaniach regionalnych i planowaniu przestrzennym, dostarczając ram analitycznych dla optymalizacji struktur osadniczych w oparciu o społeczno-ekonomiczną logikę zróżnicowania przestrzennego i hierarchii funkcji centralnych o charakterze publicznym i prywatnym. Niniejszy artykuł porównuje dwa podejścia badawcze osadzone w ideach Christallera: instytucjonalno-monitoringową analizę niemieckiego systemu planowania opartego na koncepcji ośrodków centralnych oraz jednolitą empiryczną ocenę funkcjonalnej hierarchii miejskiej, opracowaną niedawno dla Polski. Autorzy oceniają w jakim stopniu podejścia te pozostają użyteczne analitycznie dla planowania regionalnego, w szczególności w modelu policentrycznym oraz ujęciu sprawiedliwości terytorialnej, a także jakie wynikają z tego implikacje dla możliwości ich przenoszenia do innych kontekstów krajowych. Wyniki badań wskazują, że choć formalna logika teorii ośrodków centralnych nadal znajduje odzwierciedlenie w krajowych i regionalnych strategiach planistycznych, jej praktyczna implementacja jest zróżnicowana. W Niemczech model ten jest szeroko zinstytucjonalizowany, lecz podlega coraz częstszym reinterpretacjom. W Polsce natomiast ostatnie badania empiryczne wskazują na potencjał bardziej spójnego zastosowania teorii, choć napotykają na zakłócenia związane z regionalnym benchmarkingiem. Uzyskane rezultaty potwierdzają aktualność teorii ośrodków centralnych jako narzędzia diagnostycznego, szczególnie w identyfikacji luk w hierarchiach funkcjonalnych oraz we wspieraniu interwencji ukierunkowanych na miasta średniej wielkości, znajdujące się pod presją procesów metropolizacji.