%0 Journal Article %T W jaki sposób teoria ośrodków centralnych Christallera może być nadal użyteczna w planowaniu przestrzennym w Polsce i pozostawać aktualna w Niemczech? %A Sobala-Gwosdz, Agnieszka %A Furkert, Matthias %A Janas, Karol %A Luzar, Krzysztof %A Sroka, Bartłomiej %A Jarczewski, Wojciech %J Prace Geograficzne %V 2026 %R 10.4467/20833113PG.26.008.23673 %N Zeszyt 183 %P 11-44 %K planowanie przestrzenne, teoria ośrodków centralnych, policentryczność, struktura przestrzenna miast, Niemcy, Polska %@ 1644-3586 %D 2026 %U https://ejournals.eu/czasopismo/prace-geograficzne/artykul/how-can-christallers-central-place-ideas-still-be-useful-for-spatial-planning-challenges-in-poland-and-remain-so-in-germany %X Teoria ośrodków centralnych Waltera Christallera pozostaje jednym z kluczowych nurtów w badaniach regionalnych i planowaniu przestrzennym, dostarczając ram analitycznych dla optymalizacji struktur osadniczych w oparciu o społeczno-ekonomiczną logikę zróżnicowania przestrzennego i hierarchii funkcji centralnych o charakterze publicznym i prywatnym. Niniejszy artykuł porównuje dwa podejścia badawcze osadzone w ideach Christallera: instytucjonalno-monitoringową analizę niemieckiego systemu planowania opartego na koncepcji ośrodków centralnych oraz jednolitą empiryczną ocenę funkcjonalnej hierarchii miejskiej, opracowaną niedawno dla Polski. Autorzy oceniają w jakim stopniu podejścia te pozostają użyteczne analitycznie dla planowania regionalnego, w szczególności w modelu policentrycznym oraz ujęciu sprawiedliwości terytorialnej, a także jakie wynikają z tego implikacje dla możliwości ich przenoszenia do innych kontekstów krajowych. Wyniki badań wskazują, że choć formalna logika teorii ośrodków centralnych nadal znajduje odzwierciedlenie w krajowych i regionalnych strategiach planistycznych, jej praktyczna implementacja jest zróżnicowana. W Niemczech model ten jest szeroko zinstytucjonalizowany, lecz podlega coraz częstszym reinterpretacjom. W Polsce natomiast ostatnie badania empiryczne wskazują na potencjał bardziej spójnego zastosowania teorii, choć napotykają na zakłócenia związane z regionalnym benchmarkingiem. Uzyskane rezultaty potwierdzają aktualność teorii ośrodków centralnych jako narzędzia diagnostycznego, szczególnie w identyfikacji luk w hierarchiach funkcjonalnych oraz we wspieraniu interwencji ukierunkowanych na miasta średniej wielkości, znajdujące się pod presją procesów metropolizacji.